ރަތްއައްޔަބެއަކީ ބ. ތުޅާދޫ ރަތް ހަސަނާއި ޞަފިއްޔާ އަބޫބަކުރު (ބޮޑު ސަންޕަ)އަށް ލިބިލެއްވި ފިރިހެން ދަރިފުޅެވެ.
އެންމެ ޒުވާން އުމުރުއްސުރެ ވެސް ރަތްއައްޔަބެއަކީ ހީވާގި މަސްވެރިއެކެވެ. ދިރިއުޅުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރެއްވި މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ ވެސް މަސްވެރިކަމެވެ.
"އަޅުގަނޑުގެ ފިރިމީހާ އުސްމާނު އެންމެ ފުރަތަމަ މަހަށް ދިޔައީ ބޮޑޭ އާ އެކު ފިތުރޯނުގޭ ދޯނިފަހަރުން. ބޮޑޭއަކީ އެ ދުވަސްވަރު މަހަށް ދިޔަ މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަމަށް ވަރަށް ގަޔާވެގެން މަސްވެރިކަން ކުރެއްވި ވަރަށް މުރާލި މަސްވެރިއެއް" ރަތްއައްޔަބެގެ އެއްބަނޑު އުސްމާނުގެ އަނބިކަނބަލުން މަރިޔަމް އަބޫބަކުރު ވިދާޅުވިއެވެ.
"އަޅުގަނޑު އެންމެ ކުޑައިރު ހަނދާންވަނީ ބައްޕަ މަހަށްދާ ހަނދާން. އޭރު ބައްޕައަކީ ގަވާއިދުން މަހަށް ގޮސް އުޅުނު މަސްވެރިއެއް. ބައްޕަ މަސްވެރިކަން ކޮށްއުޅުނީ ތުޅާދޫ ފިތުރޯނުގޭ ދޯނިފަހަރުގައި. އޭރު ރިޔަލު ދޯނިފަހަރުގައި މަސްވެރިކަން ކުރި އިރު، ދެބައި މަސް ލިބޭ ގޮތަށް ދިޔަހިއްކައިގެން މަސްވެރިކަން ކުރި ވަރަށް ހީވާގި މުރާލި މީހެއް ބައްޕައަކީ" އައްޔަބެގެ ދޮށީ ފިރިހެން ދަރިފުޅު މުޙައްމަދު ޢަލީ އޭނާގެ ކުޑައިރުގެ ހަނދާންތައް އާކުރެއްވިއެވެ.
އައްޔަބެގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޢަމަލީ ދަތުރު، އިތުރު ދިމާއަކަށް މިސްރާބުކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަތީ އައްޔަބެގެ އަންހެނުންގެ ބައްޕަ، ޢަބްދުއްރަޙުމާން ގާސިމް(ކުންބެ) ބަލަހައްޓަވަމުން ގެންދެވި ފަޅުރަށް "ބޮޑުފިނޮޅު" އައްޔަބެގެ އަންހެނުންނަށް 1976ވަނަ އަހަރު ލިބިވަޑައިގެންނެވި ހިސާބުންނެވެ. އެ ހިސާބުން އެ ރަށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ފުރިހަމަ ޒިންމާއާ އައްޔަބެ ހަވާލުވެވަޑައިގަތެވެ. ރަށުގެ ވަރުވާދެއްކުމާއި ރަށުން ލިބޭ އެއްޗަކުން ދިރިއުޅުން އިތުރަށް ހަރުދަނާ ކުރެއްވުން ފަދަ ކަންކަން ކުރިއަށް ގެންދެވީ ސީދާ އައްޔަބެގެ މޭސްތިރިކަމުގެ ދަށުންނެވެ.
"މަންމަ ފަރާތު ކާފައަކީ އަބުއްރަޙުމާނު ގާސިމް. ތުޅާދޫ މީހުންގެ ބަހުން ނަމަ ކުންބެ. އޭރު ވަރުވާއަށް ލިޔުއްވައިގެން ކާފަ ގެންގުޅުއްވާނެ ބޮޑުފިނޮޅު. ކާފައަށް އެ ރަށް ނޯންނަ ހަނދާނެއް ނުވޭ. ދެން ކާފަ ނިޔާވި ހިސާބުން ބޮޑުފިނޮޅު ލިބެނީ މަންމައަށް. މަންމައަށް ލިބެން ދިމާވި ގޮތަކީ، ކާފަގެ ތިބެނީ ތިން އަންހެން ކުދީން. އެންމެ ދޮށީ މަންމަކަމަށް ވާތީ. އެހެންވީމާ ކާފަ ނިޔާވުމާ އެކު އެ ރަށް ލިބުނީ މަންމައަށް" މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
ބޮޑުފިނޮޅުގެ ބޮޑު ޒިންމާއާ ހަވާލުވެވަޑައިގެން އެ ރަށް ބަލަހައްޓަވަމުން ވެސް މަސްވެރިކަމުގެ މަސައްކަތުގައި ފިތުރޯނުގޭ ދޯނިފަހަރުގައި އެތައް ދުވަހަކު އައްޔަބެ އުޅުއްވިއެވެ.
"ބޮޑުފިނޮޅު ލިބުނު ހިސާބުން ވެސް ބައްޕަ، މަސްވެރިކަން ކުރުން ހުއްޓައެއް ނުލާ. މަހަށްދާ މީހުންނަށް ގޮވައި، ދޯނި މަހަށް ފުރުވާފައި ބައްޕަ ރަށުގައި ހުންނާނީ. ބައްޕަގެ ބޮޑުފިނޮޅު ދަތުރު ކޮންމެ ދުވަހަކު ފައްޓާނީ ދޯނި މަހަށް ފުރުވާފައި" މިހާރު 60 އަހަރުވެފައިވާ މުޙައްމަދު ޢަލީ ވިދާޅުވިއެވެ.
އައްޔަބެގެ ނަސީބު ވަރަށް ރަނގަޅެވެ. އޭގެ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން އަމިއްލަ ދޯންޏެއް އައްޔަބެއަށް ލިބިވަޑައިގަތެވެ. އައްޔަބެގެ ރަހުމަތްތެރިއަކު ހެޔޮހިތުން އައްޔަބެއަށް އެ ދޯނި ހަދިޔާކުރެއްވީއެވެ. ދެ އާއިލާގެ މެދުގައި އޮތް ޒަމާންވީ ރަހުމަތްތެރިކަމުގެ ގުޅުމުގެ ރަމްޒަކަށް އެ ދޯނި ހެއްދެވީއެވެ.
"ބޮޑޭ (އައްޔަބެ)ގެ މަންމައާއި ގޮއިދޫ ހިޔަލަ ހަސަންބެއަކީ ވަރަށް ރައްޓެހި ދެ މީހުން. ހަސަންބެގެ އަންހެނުން ކުއްޖަކު ވިހާފައި އޭނާ ނިޔާވި. އަދި ބޮޑޭގެ ކުއްޖަކު ވެސް ހަމަ އެ ދުވަސްވަރު ނިޔާވި. އެ ދުވަސްވަރު ބޮޑޭއާއި ހަސަންބެގެ ގުޅުން އިތުރަށް ބަދަހިވި. ދެ މީހުން ވެސް އެކަކު އަނެކަކަށް ވަރަށް އެހީތެރިވި. ބޮޑޭ ވަރަށް ގިނައިން ހަސަންބެއަށް މަސް ފޮނުވާ ހަދާނެ. ހަސަންބެ ވެސް ބަނބުކޭލާއި ގަބުޅި ކަހަލަ އެއްޗެހި ފޮނުވާ ހަދާނެ. އެ ރަހުމަތްތެރިކަމުގައި ބޮޑޭ ބޮޑުވަމުން އައި އިރު ހިޔަލަ ހަސަންބެ އަތުގައި ދޯންޏެއް ހުރި. ހަސަންބެގެ ހުންނަނީ ހަލީމާ ކިޔާ އެންމެ ކުއްޖެއް. އޭނާ ކައިވެނިކިރީ ދޯންޏެއް ގެންގުޅޭ މީހަކާ. އެއީ ގޮއިދޫ ޒަކަރިއްޔާބެއާ. އެހެންވީމާ ހަސަންބެ ހަލީމާގެ ގާތުގައި ބުނިކަމަށްވަނީ ދަރިފުޅަކަށް ދެ ދޯންޏެއް ނުދުއްވޭނޭ. ހިނގާށޭ އަހަރެމެން ގޯތި އައްޔަށް އެއް ދޯނި ދޭން. އެހެންކިޔާފައި ހިލޭ އެ މަސްދޯނި ބޮޑޭއަށް ދިނީ" އައްޔަބެއަށް އަމިއްލަ ދޯންޏެއް ލިބިވަޑައިގެންނެވި ގޮތާއި ސަބަބު، އައްޔަބެއަށް ބޮޑޭ ވިދާޅުވާ މަރްޔަމް އަބޫބަކުރު ވިދާޅުވިއެވެ.
އައްޔަބެއަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި ދޯންޏާ އެކު މަސްވެރިކަމުގެ ކަންކަން އައްޔަބެ އިތުރަށް ފުޅާކުރެއްވިއެވެ. އަމިއްލަ ދޯނި މަހަށް ފުރުއްވުމުގެ އެންމެހާ ކަންކަން ސީދާ އައްޔަބެގެ ބެއްލެވުމުގެ ދަށުން ކުރެއްވެވިއެވެ. އެ މަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ވެސް ބޮޑު ފިނޮޅު ބެލެހެއްޓެވުމުގެ މަސައްކަތް އައްޔަބެ ގެންދެވީ ކުރައްވަމުންނެވެ.
"އެ ހިސާބުން މަންމައާއި ބައްޕަގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ތެރެއިން އަމިއްލަ ދޯނިފަހަރު ދުއްވަން ފެއްޓުނީ. ގޭގައި ދޯނި ފަހަރު ދުއްވަން ފެއްޓި ހިސާބުން ކޮންމެ ދުވަހަކު ހެނދުނާއި ހަވީރު ވެސް ބޮޑުފިނޮޅަށް ބައްޕަ ދަތުރު ކުރާނެ. އެ ރަށުގައި ގަސްގަހާގެހި ހައްދައި ގިނަ އަދަދަކަށް ކުކުޅު ގެންގުޅެ ކޮންމެ ދުވަހަކު އެ ތަކެއްޗަށް ކާންދީ ބެލެހެއްޓި. އެ ކަންކަމުން ވެސް ބައްޕަ އިތުރު އާމްދަނީ ހޯދި" އައްޔަބެގެ މުރާލި ދިރިއުޅުމުގެ ބައެއް ހަނދާންތައް މުޙައްމަދު އޮޅުންފިލުވައިދެއްވިއެވެ.
އައްޔަބެ ވަނީ ބޮޑުފިނޮޅު ބަލަހައްޓަވަމުން އަމިއްލައަށް އިތުރު މަސްދޯންޏެއް ބަނދެ، މަސްދޯންޏެއް ދުއްވަވާފައެވެ.
"އަޅުގަނޑު މާވަޑިކަމުގައި ރަތްއައްޔަ ގޭގައި ދޯންޏެއް ބަން. އެ ދޯނި ދޮށުގައި ވަޑާންކުރަން އުޅުނީ އުމަރު އަބުދާއި ދޮން އާމިނަ ދައިތަގޭ ހުސައިންބެއާ، އަލިކޮޔާ، ހިތާދޫ ހުސައިނާ" އައްޔަބެ ބަން ދޯނީގެ މާވަޑިޔާ ބ. ތުޅާދޫ ފެންފިޔާޒުގޭ އަބުދުއްސައްތާރު މުހައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އައްޔަބެއަކީ ފިސާރި މުރާލި ބޭފުޅެކެވެ. ވަރިބަލިފުޅުވުމެއް ނެތި އެ ކުރައްވާ ކަމެއް ގަވާއިދުން ކުރެއްވި މަސައްކަތްތެރިއެކެވެ. އެކަން އެންމެ ބޮޑަށް ފެންނަން އޮތީ ބޮޑުފިނޮޅާ މެދު އައްޔަބެގެ ހިތްޕުޅުގައި އޮތް ލޯބިންނެވެ. އެ ރަށް ދިރިއުޅުއްވުމަށް ޓަކައި އައްޔަބެ ކުރެއްވި މަސައްކަތްތަކުންނެވެ.
"ބޮޑުފިނޮޅު ލިބުނު ހިސާބުން، ބައްޕަ އެ ރަށަށް ދަތުރު ނުކުރާ ދުވަހެއް ނުދާނެ. ކިތަންމެ ވިއްސާރަޔަސް އެ ރަށަށް ދާނެ. އަމިއްލަ ދޯނި ފަހަރު ގޭގައި ދުއްވަން ފެއްޓި ހިސާބުން ދުވާލު ދެ އިރު ބޮޑުފިނޮޅަށް ދަތުރުތައް ކުރި. ހަމަ ކޮންމެ ދުވަހަކު ގަވާއިދުން ދަތުރުކޮށް ރަށް ދިރުވުމަށް ޓަކައި ގަސްރުއް އިންދައި ހައްދައި ބެލެހެއްޓި" މުހައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
ބޮޑުފިނޮޅުގެ މަންޒަރެއް
"އަދި ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވޭ ކަމެއް އެއީ. ރަމަޟާން މަހު ވެސް އެހެން މަސްމަހެކޭ އެއްގޮތަށް ބޮޑުފިނޮޅަށް ކުރާ ދަތުރުރައް ކުރާނެ. ބައެއް މީހުން ރޯދަމަސް ވީމާ ކުރާ މަސައްކަތަށް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ބަދަލެއް ގެނޭތާ. އެކަމަކު ރަމަޟާންމަހު ވެސް އެހެން މަސްމަހެކޭ އެއްފަދައިން ބައްޕަގެ ބޮޑުފިނޮޅު ދަތުރުތައް ގަވައިދުން ހަމަ އެ ގަޑިއަށް ކުރާނެ. އެހެން މަސްމަހެކޭ އެއްވެސް ތަފާތެއް ނުވާނެ" މުހައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އައްޔަބެ ކުރެއްވި މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާ، ބޮޑުފިނޮޅުން ފެނުނެވެ. އައްޔަބެ، އެރަށް ބަލަހައްޓަން ފެށްޓެވި އިރު އެ ރަށުގައި ހުރީ 116 ރުކެވެ. ވަރުވާއަށް ދައްކަމުން ގެންދެވީ 232 ރުފިޔާއެވެ. ނަމަވެސް އައްޔަބެ އަވަހާރަވި އިރު އެ ރަށުގައި 400ށް ވުރެ ގިނަ ރުއް ހުއްޓެވެ. އެއީ އައްޔަބެގެ މިންނަތް މަސައްކަތެވެ. އޭގެ އިތުރުން އެ ރަށުގައި ނެތް ބައެއް ވައްތަރުގެ ގަސްގަހާގެހި އާލާކުރުމުގެ މަސައްކަތަކީ ވެސް ވަރަށް ބޮޑު އިސްކަމެއް ދެއްވައިގެން އައްޔަބެ ކުރެއްވި މަސައްކަތެކެވެ.
"އެ ރަށް ބަލަހައްޓަން ފެށި އިރު ދިއްގާ، ކިނބި، ފުނަ، މިދިލި، ކަނދު ފަދަ ބާވަތްތަކުގެ ގަސްގަހާގެހި އެއްވެސް ވަރަކަށް ކުރީގައި ބޮޑުފިނޮޅަކު ނުހުންނާނެ. އެކަމަކު އެ ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ގަސްގަހާގެހި ބައްޕަގެ އަމިއްލަ އަތުން އެ ރަށުގައި އިންދައި ހައްދައި އެ ރަށަށް ދިރުވި. ގާތްގަނޑަކަށް އެ ރަށް ބައްޕަ ބެލެހެއްޓި އަށާވީހަކަށް އަހަރު ތެރޭގައި، އެ ބޮޑުފިނޮޅު ގަސްގަހާގެހީގެ ގޮތުން ހެޔޮވަރުގެ ބޮޑު ރަށަކަށް ބަދަލުކުރެއްވި. ބޮޑު ފިނޮޅަށް ބައްޕަގެ ހިތުގައި އޮތް ލޯބި އަންގައިދޭ އެއް ކަމަކީ ރަށުގެ ވަރުވާ އަބަދުވެސް އެޑްވާންސްކޮށް ސަރުކާރަށް ދައްކަމުން ދިޔަ ދިއުން" މުޙައްމަދު ބުނެދެއްވީ ބޮޑުފިނޮޅު ބެލެހެއްޓެވުމަށް އޭނާގެ ބައްޕަ ދެއްވި ސަމާލުކަމާއި ޝައުގުވެރިކަމެވެ.
ބޮޑުފިނޮޅަކީ ތުޅާދޫގެ ފަޅުތެރޭގައި އޮންނަ ރަށެއްކަމުން އެއީ މުޅި ތުޅާދޫއަށް އެ ރަށަކުން އެންމެ ގިނަ ފައިދާވީ އެއް ރަށެވެ. ތުޅާދޫ ރައްޔިތުން އެކި މުނާސަބާތަކަށް ކަށިވެލި ގެނެސް ގޯތިތަކަށް ލީ އެ ރަށުންނެވެ. ގެދޮރު އިމާރާތް ކުރުމަށް ބޭނުންވާ ވެލި އެންމެ ގިނައިން ގެނެސް ގެދޮރު އިމާރާތް ކުރީވެސް އެ ރަށުންނެވެ. އެތައް ބަޔަކު ދަތުރު ގޮސް މަޖާކޮށް، މާޒީއަށް ހަނދާންތައް ދޫކުރީ ވެސް އެ ރަށަށެވެ. ތުޅާދޫގެ ތާރީޚީ ފިލްމު "ތަރުބިއްޔަތު"ގެ އެންމެ ރީތި މަންޒަރުތައް ވެސް ގުޅިފައިވަނީ ތުޅާދޫ ފަޅުތެރޭގައި ތުޅާދޫ ބަނޑު ދަށުގައި އޮތް ތުޅާދޫ އެންމެ އިހުތިބީން ބަލަހައްޓަމުން ދިޔަ އެ ރަށާއެވެ. އެހެންކަމުން އެ ރަށަކީ ތުޅާދޫ ތާރީޚުގެ ވެސް ބައެކެވެ. އެ ތާރީޚު މިއަދާ ހަމައަށް ގެނެސްދެއްވުމުގައި، 32 އަހަރުވަންދެން އެ ރަށް ބެލެހެއްޓެވި އައްޔަބެ އަދާކުރެއްވި ދައުރު ކުޑައެއް ނޫނެވެ.
"އެއީ އެކި ކަންކަމުގައި ދޮންވެލި ހޯދުމަށް ތުޅާދޫ މީހުން ގޮސް އުޅުނު ރަށް. އައްޔަބެ އެ ރަށް ބެލެހެއްޓީ ވަރަށް ރަނގަޅަށް. އައްޔަބެއަށް އެ ރަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެ. ރަށް ވޮޑޭ ދުވަސްވަރާއި އެ ރަށް ގިރާ ދުވަސްވަރު ވެސް އެނގޭނެ. އެ ކަންކަމަށް ބަލާފައި ވެލި ނަގަންވީ ކޮން ދިމާއަކުންކަން އައްޔަބެ ބުނާނެ. އެ ދިމާއަކުން ނޫން ގޮތަކަށް ވެލި ނަގައިފި ނަމަވެސް އައްޔަބެއަށް އެނގެނޭ. މިހާރު ވިސްނާލީމާ މިހާރު އެނގެނީ އައްޔަބެ އެ ރަށް ބެލެހެއްޓީ ވަރަށް ރަނގަޅަށްކަން. ގައިމު މީހަކު ވެލިނަގަން ބޭނުންވެގެން އެރަށަށް ނުދެވިއެއް ނުހުންނާނެ. އައްޔަބެ ގާތު ބުނެލާފައި ހަމަ ދާންވީ. އަނެއްކާ ދަތުރު ވެސް ދެވޭ ގޮތަށް އެރަށް އޮންނަނީ. އެ ރަށުގެ ގޯއްޗާވީ ދިމާ ރަނގަޅަށް ކުނިކަހަލާ ބަލަހައްޓަމުން އައްޔަބެ ގެންދިޔަ. އެއީ އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު ދަތުރު ގޮސް އުޅުނު ރަށް" ތުޅާދޫ އާހަމަ، މޫސާ ޢަބްދުﷲ ވެސް ފާހަގަކުރެއްވީ ބޮޑުފިނޮޅާއި ތުޅާދުއާ ގުޅިފައިވާ މިންވަރާއި އެ ރަށް ބެލެހެއްޓެވުމަށް އައްޔަބެ ދެއްވި ސަމާލުކަމެވެ.
ބޮޑުފިނޮޅަށް ދަތުރު ގޮސް ކުދިވެރީންތަކެއް މަޖާކުރަނީ
އައްޔަބެ ބަލަހައްޓަވަމުން ގެންދެވި ބޮޑު ފިނޮޅު ސަރުކާރަށް ނެންގެވީ، 32 އަހަރު ފަހުންނެވެ. އެއީ 2008ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމަށް ގެނެވުނު ބަދަލާ ގުޅިގެން އެފަދަ ހުރިހާ ރަށެއް ސަރުކާރަށް ނެންގެވުމާއެކުއެވެ.
ހީވާގި، މުރާލި ރަތްއައްޔަބެގެ ހަޔާތުގެ ބައިވެރިއަކަށް ހެއްދެވީ ތުޅާދޫ ސޭބޫގޭ އަބުދުއްރަޙުމާނު ގާސިމް (ކުންބެ)ގެ ދޮށީ ދަރިފުޅު، ޚަދީޖާ އަބްދުއްރަޙްމާނެވެ. އައްޔަބެއާއި އަންހެނުން ޚަދީޖާ ޢަބުއްރަހުމާނަށް 9 ބޭފުޅުން ލިބިވަޑައިގަތެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 4 ބޭފުޅަކު ވަރަށް ޅަފަތުގައި ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވިއެވެ. ވަރަށް ފަހަކާ ޖެހެންދެން 5 ބޭފުޅުން ދުނިޔޭގައި ތިއްބެވި ނަމަވެސް އެ ދެމަފިރިންގެ ދެވަނަ ދަރިފުޅު، ޢާއިޝަތު އަލީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމެއް ފަށްޓަވައި 6 ކުދީން ލިބިވަޑައިގެންނެވި ފަހުން ނިޔާވިއެވެ. މި ވަގުތު ދުނިޔޭގައި ތިއްބެވީ 4 ބޭފުޅުންނެވެ. އެއީ ޝަހީމާ ޢަލީ (ސިއްތި)އާއި މުޙައްމަދު ޢަލީ (މުހައްމަދު)އާއި ޙަސަން މުމްތާޒު (ހަސަން)އާއި ޒުލްފާ ޢަލީ (ޒުލްފާ)އެވެ.
އައްޔަބެގެ ކޮންމެ ކުއްޖަކީ ވެސް އެކުއްޖެއްގެ ދާއިރާގައި ހީވާގި މުރާލި ކުއްޖެކެވެ. އައްޔަބެ އަންހެނުންފަދައިން އައްޔަބެގެ ކޮންމެ އަންހެން ކުއްޖަކީ ވެސް ހީވާގި މުރާލި ގެވެހި ކުއްޖެކެވެ. އައްޔަބެގެ ދެ ފިރިހެން ކުދީންނަކީ ވެސް އެ ކުއްޖެއްގެ ދާއިރާގައި ވަރަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ދެ ކުދީންނެވެ. ހަސަން މުމްތާޒަކީ ވަރަށް ޅައުމުރުގައި މަސްވެރިކަމަށް ނުކުންނަވައި، ރަށުގައި ފާހަގަކުރެވުނު ހީވާގި ޒުވާން ކެޔޮޅެކެވެ. ރަތްއައްޔަބެގެ ގޭގައި ދުއްވި ދޯނިފަހަރު ދުއްވުމުގައި އައްޔަބެގެ ދަރިފުޅު ހަސަނުގެ ދައުރު ބޮޑެވެ. އައްޔަބެ ގެ ދޮށި ފިރިހެން ދަރިފުޅު މުހައްމަދަކީ ޒުވާން އުމުރުގެ އެންމެ ކުރީކޮޅު ފެހުމުގެ ދާއިރާއަށް ނުކުންނެވި ފަރާތެވެ. އޭގެ ފަހުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި އުމުރުގެ ބޮޑުބައެއް ހޭދަކުރެއްވި އިރު މުހައްމަދަކީ ހައުސިންކީޕިންގ ދާއިރާއިން ތަފާތު ވަނަތައް ހޯއްދެވި ފަރާތެކެވެ. ވަކިން ޚައްޞަކޮށް ރޫމްތަކުގެ "ބެޑްއެޅުމާއި ޑެކަރޭޝަންގައި" ވަރަށް ފާހަގަކޯށްލެވޭ ހުނަރުވެރިއެކެވެ.
އައްޔަބެގެ މުރާލި ދިރިއުޅުއްވުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެހީތެރިއަކީ އަންހެނުން ޚަދީޖާ އަބުދުއްރަޙުމާނެވެ. އެ ދިރިއުޅުމުން ފެންނަން އޮތީ ދީލަތިކަމާއި އެހެން މީހުންނަށް ފޯރުކޮށްދެއްވި އެހީތެރިކަމެވެ.
"އަޅުގަނޑު ބައްޕަގެ ދިރިއުޅުމުގައި މަންމައަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރި މީހެއް. ބައްޕައަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އެހީތެރިވެ އަޅާލި މީހެއް މަންމައަކީ. ބައްޕަގެ ދިރިއުޅުން ކުރިއެރުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރި ރަށަކީ ބޮޑުފިނޮޅު. ބޮޑު ފިނޮޅު ބައްޕައަށް ލިބުނީ ވެސް މަންމަގެ ފަރާތުން. ވަކި އެ ކަމެއް ނޫން. ބައްޕަ ދިރިއުޅުމަށް ކުރި ކޮންމެ މަސައްކަތެއްގެ އެއްބަޔަކީ މަންމަ" މުޙައްމަދު އޭނާގެ މަންމައާއި ބައްޕަގެ ދިރިއުޅުން ސިފަކުރެއްވިއެވެ.
"ބައްޕަ އަބަދު ވެސް ބަލާނެ އަމިއްލަ މަސައްކަތުން ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަން ފުރިހަމަ ކުރުމަށް. ހަމަ އެގޮތަށް ބައްޕަގެ ދިރިއުޅުން ހޭދަކުރީ ވެސް އެ ގޮތަށް. ބައްޕަގެ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެހުރެ ރީތި ދިރިއުޅުމެއް އުޅުނު. އަޅުގަނޑުމެން ދަރީންގެ ކަންކަން ވެސް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ބެލެހެއްޓި. ބައްޕަ ކަހަލަ މުރާލި ހީވާގި މީހުން ތުޅާދޫގައި ވަރަށް މަދުވާނެ. ބައްޕަ އަކީ ވަރަށް ތަފާތު މީހެއް" މުޙައްމަދު އޭނާގެ ބައްޕައަށް ތަޢުރީފުކުރެއްވިއެވެ.
"މަންމައަކީ ވެސް ބައްޕަ ފަދަ ރަނގަޅު މީހެއް. ގޭތެރޭގެ ކަންކަމާ ކުދީންގެ ކަންކަން ވެސް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ބެލެހެއްޓި. އާއިލާގެ މީހުންނަށް ވެސް އަވަށްޓެރިންނަށް ވެސް މަންމަ ވަރަށް ހެޔޮވާނެ. މަންމަ އަތުގައި އޮންނަ އެއްޗެއް މީހަކު ބަލާ އައިސްގެން އެއްވެސް މީހަކު އެނބުރި ހުސްއަތާ ދާކަށް ނުޖެހޭނެ" މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
ޒުލްފާ ވެސް ވިދާޅުވީ ބައްޕައާއި މަންމަގެ މުރާލި ދިރިއުޅުއްވުމަކީ ހަމަ ނަމޫނާއެއް ކަމަށެވެ.
"ބައްޕައަކީ ވަރަށް މުރާލި މީހެއް. ކުދިން ބޭނުންވާ ކަންކަން ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ކޮށްދޭނެ. އަހަރެމެން ވަރަށް ގިނައިން ބޮޑުފިނޮޅަށް ދަތުރު ގެންދާނެ. އަދި ބޮޑުފިނޮޅުން ރަށަށް އަންނައިރު ތޮށި ދޮށަށް ގޮސް ގޮން ހަރައިގެން ރަށަށް އަންނާނީ. ވަރަށް ބައިވަރު ގޮން ގެންނަ ހަނދާން ވެސް ވޭ. ބައްޕަގެ އެ މުރާލިކަން، ބައްޕަ ކުރެއްވި އެ ބުރަ މަސައްކަތް ދުވަހަކު ވެސް ހަނދާނުން ފިލައިގެނެއް ނުދާނެ" ޒުލްފާ ޢަލީ އާކުރެއްވި ބައްޕަގެ ހަނދާންތަކެވެ.
"ބައްޕަގެ އެންމެ ފާހަގަވާ ކަމަކީ އެ ހުރިހައި މަސައްކަތެއް ކުރާއިރު ވެސް އެއްވެސް ނަމާދެއް ނާޅައި ފަސްއިރު ފަސްނަމާދު ބަރާބަރަށް ކުރާކަން. ގުރުއާން ކިޔަވާކަން. އަދި ވަރަށް ސަފުތާހިރުވާނެ. ބައްޕަ ވަރަށް ގިނައިން ކޮށްއުޅުނު ކަމެއް އެއީ ފެންވަރައި ނަމާދުކޮށްގެން ކުދީންނަށް މެޓާބެހުން ވެސް. މަންމައަކީ ވެސް ދަރީންނަށް ޓަކައި ގުރުބާންވީ މީހެއް. ދުވަހަކު ވެސް މަންމަ އަހަރެމެންނަށް އަޑުލައެއް ނުހަދާނެ. އެއްޗެއްސެއް ނުގޮވާނެ. މަންމަ އަކީ ވެސް ބައްޕަ ކަހަލަ ހެޔޮލަފާ ހީވާގި މުރާލި މީހެއް." ޒުލްފާ އެނާގެ ބައްޕަ ސިފަކުރެއްވިއެވެ.
"ބޮޑޭއަކީ ވަރަށް ހެޔޮ މީހެއް. އެއީ ދީނަށް ލޯބިކުރި މީހެއް. ދަންވަރު ވެސް މިސްކިތުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރާނެ. ގަވާއިދުން ނަމާދުކުރާނެ. ގުރުއާން ކިޔަވާނެ. ބޮޑޭގެ އާދައެއް އެއީ އެހެން މީހުންނަށް އެހީތެރިވުން. އަހަރެންގެ މަންމައަކީ ވެސް ވަރަށް ފަގީރުބައެއް. ބޮޑޭގެ އެހީތެރިކަން ވެސް މަންމައަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ލިބުނު. އަދި ބޮޑޭއަކީ ވަރަށް ގިނައިން މާލެ ދަތުރުކުރި މީހެއް. ވަރަށް ރީތި މުންޑު އަންނާނެ. ވަރަށް ޗާލުކޮށް ހުންނާނީ. ހުދު ގަންޖުފަރާސް ލާނީ. އެވަރުގެ މީރުވަސްދުވާ ސެންޓެއް ޖެހޭ މީހަކު އެ ދުވަސްވަރު ތުޅާދޫގައި މަދުވާނެ. ވަރަށް ޗާލުކޮށް ހުންނާނީ" ގިނަ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ޓީޗަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރެއްވި މަރިޔަމް އަބޫބަކުރު ވިދާޅުވިއެވެ.
އައްޔަބެ ހައްޖުގެ އަޅުކަމަށް ފުރުމުގެ ކުރިން އަންހެނުންނާ އެކު ފޮޓޯއަކަށް ހުއްޓިގެން
އައްޔަބެގެ ދެމަފިރީންގެ ގެއަކީ ރަށުން ބޭރު މީހުންނަށާއި ރަށުން ބޭރުން ކިޔަވަން އައިސް ތިބޭ ކުދިންނަށް ވަރަށް ދީލަތި ގޯއްޗެކެވެ. ފޮނުވާލާފައި ތިބި އެތައް ބަޔަކު އެ ގޭގައި އުޅުނެވެ. ތުޅާދޫ ސުކޫލުން ކިޔެވި ރަށުން ބޭރު އެތައް ކުދިންނަކަށް އެ ގެއިން ބޯހިޔާވަހިކަން ދިނެވެ. އެ ކަންކަމުގެ މަދަދުގާރުންނަކީ އައްޔަބެގެ ދެމަފިރީންނެވެ.
"ރަށުން ބޭރުން ވަރަށް ގިނަ މީހުން އުޅުނު ގެއެއް އަޅުގަނޑުމެންގެ ގެއަކީ. ރަށަށް ފޮނުވާލާފައި ތިބި ވަރަށް ގިނަ މީހުން ވެސް ގެންގުޅުނު. އަދި ކިޔަވަން ވެސް ވަރަށް ގިނަކުދިން އުޅުނު. އައްބާސް ކިޔާ މީހަކު އުޅުނު ހަނދާނެއްވޭ. ތޮއްޑޫ އިބްރާހީމް ވަހީދު ވެސް. ގޮއިދޫ ޒަކަރިއްޔާބެގޭ އަސްމާ ވެސް ގޭގައި އުޅުނު. ގޮއިދޫ ޒަކަރިއްޔާބެގޭ އަސްމާގޭ ކުދީން، ބަކުރުބެގެ ކުދީން ވެސް ތިބި. ގޮއިދޫ އިގުބާލު، އަހުމަދު، އިފާޝާމެން ވެސް ގޭގައި ތިބެގެން ކިޔެވި" ޒުލްފާ ވިދާޅުވިއެވެ.
އައްޔަބެގެ ގޭގައި ކިޔަވަން ހުރި އއ. ތޮއްޑޫ، ރަންމުތް، ޢަބްދުﷲ ވަހީދު ވިދާޅުވީ އައްޔެބެގެ ދެމަފިރިންނަކީ ވަރަށް ހެޔޮ، ނިކަން ރަނގަޅު ދެމަފިރިން ކަމަށެވެ.
"އައްޔަބެއާއި އައްތައާ އަދި އެ އާއިލާއަކީ ވެސް އަހަރެމެންގެ އާއިލާއަށް ވަރަށް ރަނގަޅު ބައެއް. އަހަރެން ތުޅާދޫގައި ކިޔެވީ އައްޔަބެއާއި ދައްތަގާތުގައި އެ ގޭގައި ހުރެގެން. އެ ދެމަފިރީން އަހަރެންނަށް ވަރަށް ހެޔޮ، އަހަރެން ބޭނުންވާ ކަންކަން ފުރިހަމަކޮށްދިން. މިހާރު ވެސް އެ އާއިލާއާ އެ ގާތްކަން އޮވޭ. އެއީ ވަރަށް ރަނގަޅު ދެމަފިރީން" 31 އަހަރު ތޮއްޑޫ ސްކޫލުގައި ކިޔަވައިދެއްވުމުގެ މަސައްކަތް ކުރެއްވި ޢަބްދުﷲ ވަހީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އައްޔަބެގެ ދެމަފިރިން
އައްޔަބެއަކީ ހަމަ ނަމޫނާއެކެވެ. އެ ނަމޫނާގައިވަނީ މުރާލިކަމާއި ހީވާގި ކަމެވެ. އައްޔަބެގެ އުމުރުގެ ދުސްތައް ހޭދަކުރެއްވީ މަސްވެރިކަމާއި އޮޑި ދޯނިފަހަރު ދުއްވުމުގައެވެ ދީނީކަންކަމަށް ސަމާލުކަން ދެއްވުމުގައެވެ. އެހެން މީހުންނަށް އެހީތެރިވެ އަޅައިލެއްވުމުގައެވެ. އަމިއްލަ ގެދޮރު ފަދައިން ބޮޑުފިނޮޅު ބަލަހައްޓަވައި އެ ރަށަށް ދިރުން ގެންނެވުމުގައެވެ. އެ ރަށުން މުޅި ތުޅާދޫ ރައްޔިތުންނަށް "އެ ރަށުގެ ބާނީ" ރަތް އައްޔަބެ ދެއްވި ޚިދުމަތުގައެވެ.
