މީލާދީން 1953ވަނަ އަހަރު އުފަންވެ ވަޑައިގެންނެވި އަބުދުއްސައްތާރު މުހައްމަދު (މާވަޑި ސައްތާރު) އަކީ ތުޅާދޫ ފެންފިޔާޒުގޭ މުހައްމަދު އިދުރީސް (މުދިންކަލޭ މުހައްމަދު) އާއި ފާޠިމަތު އުސްމާނަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި 4 ކުދިންގެ ތެރެއިން ދެ ވަނަ ދަރިފުޅެވެ.
އަބުދުއްސައްތާރު (ކަނާރްފަރާތުގައި)ގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ 4 ބެއިން. އަހުމަދު މުހައްމަދު، އަބުދުއްސާއްތަރު މުހައްމަދު، އާބިދާ މުހައްމަދު، މަރިޔަމް މުހައްމަދު
މާވަޑި ސައްތާރުގެ އެންމެ ދުރު ހަނދާނަކީ، ޗާނދަނީގޭގައި އުޅުއްވާ ހަނދާނެވެ. ސައްތާރު އެންމެ ކުޑައިރު ބެލެހެއްޓީ އޭނާގެ މާމަ، ކަތީބު އައިސަގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ މޫސާ އުމަރު (މޫސާ ކަތީބު) އާއި އޭނާގެ އަނބި ކަނބަލުން ފާޠިމަތު އަލީ (ފާތުމަދައިތަ) އާއި އެ ދެ ކަނބަލުންގެ ދަރިފުޅު ޔޫސުފު މޫސާއެވެ. އެއީ މާވަޑި ސައްތާރުގެ ބަހުން ނަމަ އޭނާގެ ދޮންބޭބެއެވެ.
"އޭރު ބައްޕައާއި މަންމަ ދިރިއުޅުއްވަނީ ފެންފިޔާޒުގޭގައި. އެއީ ހަމަ އަޅުގަނޑު ކިރިޔާ ހަނދާންވާއިރު. އޭރު އަޅުގަނޑު އުޅެނީ ޗާނދަނީގޭގައި. ފެންފިޔާޒުގެއާ ޗާނދަނީގެ އާ މި ހުންނަނީ ވަރަށް ކައިރީގަ. އަޅުގަނޑުގެ ކޮއްކޮ އާބިދާ ލިބުމާއެކު މަންމައަށް އެހީތެރިވުމުގެ ގޮތުން އަޅުގަނޑު ކުޑައިރު ޗާނދަނީގެއަށް ގެންދިޔަ އޭރު އަޅުގަނޑު ބެލެހެއްޓީ މޫސަބެޔާ ފާޠުމަދައިތައާ ދޮންބޭބެ. ސްކޫލަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ވޮށިފިލާ އަޅައި ފިލާލިޔެ ކިޔަވައިދެއްވީ މޫސަބެއާ ފާޠުމަދައިތަ." މާވަޑި ސައްތާރު، އޭނާގެ އެންމެ ކުޑައިރުގެ އެންމެ ދުރު ހަނދާންތައް އާކުރައްވަމުން ވިދާޅުވިއެވެ.
މާވަޑި ސައްތާރު އެންމެ ފުރަތަމަ ސްކޫލަށް ވަޑައިގެންނެވި އިރު އޭނާގެ އުމުރު އެނގިވަޑައިނުގެންވި ނަމަވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ސްކޫލަށް ވަޑައިގެންނެވީ ހިތިލާގޭ އަބުދުއްރަހީމް ޔޫސުފާ އެއްދުވަހެއްގައި ކަމަށް ވެއެވެ.
"އެންމެ ފުރަތަމަ ސްކޫލަށް ދިޔަ އުމުރެއް، ސީދާ ހަނދާނެއް ނެތް. ވަރަށް ކުޑައިރު ދާން ފަށައިފިން. ސްކޫލަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ވަނީ ހަމީދާގޭ އަބުދުއްރަހިމާ ދެމީހުން އެއްދުވަހާ. އޭރު ސްކޫލް ހުންނަނީ މިހާރު ސްޕޯޓްސް ކްލަބު އެ ހުންނަ ތަނުގަ. ފުރާޅުގައި ހުންނަނީ ކޮޅުފަން ޖަހާފައި" މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
ސްކޫލުގައި އުޅުއްވި އިރު ވެސް ކޮންމެ ދުވަހަކު ގަޑި ނިމުމާއެކު ގިނަ ވަގުތު މާވަޑި ސައްތާރު ހޭދަ ކުރައްވަނީ، ބައްޕަގެ ގާތުގައެވެ. ބައްޕަ ލިޔެލާޖަހަން އިންނަވާއިރު އުނގުގައެވެ. ނުވަތަ އަތްގޮޑި މަތީގައެވެ.
"ސްކޫލަށް ދާންފެށިތަނާހެން ބައްޕަ މަސައްކަތްކުރައްވާ ތަނުގައި ބައްޕަ ގާތުގައި އުޅެން ފަށައިފިން. ބައްޕަ ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ކުރައްވާއިރު، އުނގުގައި އިންނަ ހަނދާންވޭ. އޭރު ބައްޕަ މަސައްކަތްކުރަން ފަށްޓަވާއިރަށް އަތްގޮނޑި މައްޗަށް އަރާ އިންނަނީ. ދެން ބައެއް ފަހަރަށް ބައްޕައަށް އުނދަގޫވެގެން ވެސް އުޅުއްވާނެ. އެހިސާބުން ބައްޕަގެ މަސައްކަތް ފެނި، އެކަމަށް ހިތްޖެހެން ފަށައިފި. އޭރު ކަނބުރު މަސައްކަތާއި ކިއްސަރުވަޑާން ވެސް ބައްޕަ ކޮށް އުޅުއްވާނެ" ބައްޕަ ކުރައްވާ މަސައްކަތަށް ހިތްޖެހުނު ގޮތް މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
ސައްތާރުބެ ބައްޕަ ފަހުން ކައިވެނި ކުރެއްވީ ޝަމުސުއްނިސާ އަބދުﷲ އާއި އޭނާައަށް ލިބުނު މުހައްމަދު އިދުރީސްގެ ދެ ދަރިން ކަމަށްވާ ޝަހީމާ މުހައްމަދާއި އިބްރާހީމް މުހައްމަދު. އެ ދެކުދީންނަކީ ސައްތަރުގެ އެއްބަފާ ދެކުދީން.
އަބުދުއްސައްތާރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ލިޔެލާޖެހި ތަކެތި ހެއްދުމަށް އެ ދުވަސްވަރު، އަތޮޅު އޮފީހުގެ މީހުން ބައްޕަ ގާތަށް އައިސް އުޅުއްވައެވެ. އެ ދުވަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑަށް ހަނދާންވާ ދުވަހަކަށްވީ އަތޮޅުވެރިޔާ ވަޑައިގެން އިންނެވި ދުވަހަކެވެ.
"އަޅުގަނޑު އިނީ އަތްގޮނޑި މައްޗަށް އަރާ. އޭރު އެ ތަނުގައި ބޮޑު ގޮނޑިއެއްގައި ޔޫސުފު ކަލޭފާނު އިންނެވި. އެދުވަހު ބައްޕަ ގާތު ދަމަން އިނީ މީދޫ ކުމުންދޫ ސޮރުގޭ އިބްރާހީމް. އެ ދުވަހު ވެސް ސްކޫލުން އައިގޮތަށް އިނީ ލިޔާ ހަރުކައިރީގައި. ހަރަށް ޖަހަން ގެންގުޅޭ ތެޔޮފުޅިއެއް ހުރި، ހަރުކައިރީގައި. އެ ތެޔޮފުޅި މަތި ނަގައިގެން އޭގައި އަތްއުނގުޅަން އަޅުގަނޑު އިނީ. އޭރު ބައްޕަދަނީ ރިއްސެޔޮ ލާ ޖަހަމުން. ލާޖަހަމުން ދިޔަ އެތީގައި ތެލާ އެއްކޮށް އަތް އުނގުޅާލެވުނީ. އެއީ އެނބުރުން ހުއްޓިފައި ހުރި ވަގުތެއްގައި. ދެން ދެވަނަ ލާފަށް ޖަހަން ވެގެން، ލާފޮތި ޖެއްސި ތަނުން އޭގެ އެއްފަރާތުގައި ލާޖެހެނީ. އަނެއް ފަރާތުގައި ލައެއް ނުޖެހުން. ދެން ބައްޕަ އުޅެއުޅެ ވެސް އޭގެ ވަށައިގެން ލާޖެހޭ ގޮތެއް ނުވި. ބައްޕައަށް ވެސް އެނގިވަޑައިގެންފި އަޅުގަނޑު ކޮންމެ ވެސް ކަމެއް ކޮށްފިކަން. އެކަމަކު ކުރީ ކޮން ކަމެއްކަމެއް ބައްޕައަށް ވެސް ދަމަން އިން އިބްރާހީމަކަށް ވެސް ނޭނގުނު. އެކަމާ ބައްޕަ ވަރަށް ކޯފާވެފައި ވިދާޅުވެއްޖެ. އެތަން ބައްލަވަން އިންނެވި ޔޫސުފު ކަލޭފާނަކަށް ވެސް އެނގިވަޑައެއް ނުގެންނެވި. ކިހިނެއްހޭ ތިޔަ ހެއްދެވީ. ތިޔަ ހެއްދެވި ގޮތެއް ބުނުއްވާށޭ. އެހެން ވިދާޅުވެފައި ލާގަނޑު އެއްވަރު ކުރަން ގެންގުޅޭ ގޮނޑިގަނޑު އަޅުގަނޑާ ދިމާއަށް މަޅާލެއްވި. އެވަގުތު ޔޫސުފު ކަލޭފާނު ވިދާޅުވެއްޖެ، މުހައްމަދާ ރުޅި މަޑުކުރައްވާށޭ. އޭރު އަޅުގަނޑު ވެސް އިނީ ބިރުން ތުރުތުރު އަޅައަޅަ" އެ ދުވަހުގެ ހަނދާންތައް އާކުރައްވަމުން މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
ވަށައިގެން އެބުރެމުން ދިޔަ ބޮމަކަނދެއްގައި ޖަހާފައި ހުރި ލަކުޑިގަނޑެއްގެ އެއް ފަރާތުގައި ލާޖެހުން ވެގެން ދިޔައީ، މުދިންކަލޭ މުހައްމަދަށް ވެސް ގޮތް ހުސްވި ކަމަކަށެވެ. އަބުއްސައްތާރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެ ދުވަހު އެ މަސައްކަތް ކުޑަވަގުތުކޮޅަކަށް ހުއްޓަވާލެއްވުމަށް ފަހު އަލުން ލާޖަހަން ފެއްޓީ މުޅިން އާކަމެއް ތަޖުރިބާ ކުރެއްވުމާ އެކުގައެވެ.
"ދެން އެ ހިސާބުން ބައްޕަ ވިދާޅުވެއްޖެ ދަމަން އިން އިބްރާހީމް ގާތު، އަޅުގަނޑު ނިދާ އެނދު ތަންދޮށުގައި ހުންނާނޭ ލާތަށި. އެތަނުން ރަތް ލާފޮއްޗެއް ހިފައިގެން އަންނާށޭ. ދެން އިބްރާހީމް ދިޔައީމާ ބައްޕަ އައްސަވައިފި، ކިހިނެއްހޭ ހެއްދެވީ. ރަނގަޅަށް ބުނާށޭ. ދެން އަޅުގަނޑު ބުނެފިން ތެޔޮފުޅީގައި އަތްލާފައި އެ ތެޔޮތަކާ އެއްކޮށް ލާޖަހަމުން ދިޔަ އެތީގައި އަތް އުނގުޅާލިއްޔޭ. ދެން އެ ހިސާބުން ބައްޕަ ވަރަށް މަޑުމަޑުން ވިދާޅުވެއްޖެ. ދެން ތިޔަ ވާހަކަ އެއްވެސް މީހަކު ގާތު ނުބުނުއްވާށޭ. މިވީ ގޮތަކީ އޭގައި ރިއްސެޔޮލާ އެއްފަހަރު ޖަހާފައި ހުށްޓާ ތެލާ އެއްކޮށް އޭގެ އެއްފަޅިގައި އަޅުގަނޑަށް އަތް އެޅުނީ. އެހެންވެ ތެޔޮ އުނގުޅިފައި ހުރި ފަރާތުގައިލާ ނުހިފަނީ. ދެން ބައްޕަ ހެއްދެވި ގޮތަކީ ތެޔޮފުޅިން އަތަށް ތެޔޮކޮޅެއް އަޅާފައި ބައްޕަގެ ބޮލުގައި އުނގުޅަނީ. ދެން ދަމަން އިން އިބްރާހީމަށް ވެސް ނޭނގޭ ގޮތަށް ބައްޕަ އެ ވަގުތަކު ލާޖަހަން ބޭނުން ނުވާ ތަނެއްގައި ތެޔޮކޮޅެއް ހާކާލާނީ. ދެން ބައްޕަ އަތްޖައްސަވާ ތަނަކު ލައެއް ނުހިފަ. އޭގެ ކުރިން މިހިރީ ރިއްސެޔޮލާ ޖަހާފައި. ފަހުން މި ޖަހަނީ ރަތްލާ. ދެން ހަމަ ހީވަނީ އިރު އޮއްސޭ މަންޒަރެއް ހެން. ދެން އެންމެންނަށް ވެސް އެ ގޮތް ވަރަށް ރީތި ވެއްޖެ" ލިޔެލާޖެހުމުގެ ތެރެއިން އޭނާގެ ބައްޕައަށް މުޅިން އަލަށް ތަޖުރިބާ ކުރެއްވުނު މުހިއްމު ކަމެއްގެ ވާހަކަ މާވަޑި ސައްތާރު ހިއްސާކުރެއްވިއެވެ.
ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން މުދިންކަލޭ މުހައްމަދަށް ތަޖުރިބާ ކުރެވުނު އެ ކަން ވެގެންދިޔައީ، އެ ވަގުތު ތުޅާދޫގައި އެ މަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ގެންދެވި އެންމެންނަށް ވެސް މުޅިން އާ ކަމަކަށެވެ.
"އޭރު ރަށުގައި ލިޔެ އުޅޭ އަބޫބަކުރެބެމެން އެންމެން ވެސް ބައްޕަ ގާތު އައްސަވަނީ، ކިހިނެއްހޭ މުހައްމަދު ތިޔަހެއްދެވީ. އެކަމަކު ބައްޕަ އެއްގޮތަކަށް ވެސް އެ ހެއްދެވިގޮތެއް އެއްވެސް މީހަކު ގާތު ވިދާޅެއް ނުވި. ދެން ދަމަން އިން މީދޫ އިބްރާހީމްގެ ގާތުގައި ވެސް އެ މީހުން އަހައިފި. އިބްރާހީމަކަށް ވެސް މިވީގޮތެއް ކިޔާދޭކަށް ނޭނގުނު. ދެން އާގޯތި އަބުދުބެ އެ ވާހަކަ އަޅުގަނޑުގާތު އަހަން ފެށީމާ ވަރަށް ސިއްރުސިއްރުން އަބުދުބެއަށް އެވާހަކަ ކިޔައިދީފިން. އެ ހިސާބުން ދެން މީހުންނަށް އެ ވީގޮތެއް އެނގުނީ" ވަށާ އެނބުރެމުން ދިޔަ ބޮމަކަނދުގެ އެއްފަރާތުގައި ލާޖެހުނުގޮތް މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
ލިޔެލާޖުހުމުގެ މި އާ ތަޖުރިބާ ވެގެން ދިޔައީ މާވަޑި ސައްތާރު ވެސް އަމަލީގޮތުން އެ މަސައްކަތް ކުރައްވަން ފައްޓަވަން ބޭނުންފުޅުވި ކަމަކަށެވެ. އެ އަޒުމުގައި އެ މަސައްކަތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތް އޭނާގެ ބައްޕަ ނުކުރައްވާ ކޮންމެ ދުވަހަކު ގިނަ ވަގުތު އަބުދުއްސައްތާރު ހޭދަކުރައްވަނީ ބައްޕަގެ ލިޔެލާޖަހާ ހަރުދޮށުގައެވެ.
"ބައްޕަ ހަރު ދޮށުގައި ނޫޅޭ ދުވަސް ދުވަސް ބަލާފައި ލިޔަން ފަށަނީ. އޭރު ބައްޕަ ބައެއް ދުވަސް ދުވަހު އުޅޭނެ ކަނބުރު މަސައްކަތުގައި ވެސް. ކިއްސަރު ވަޑާމުގައިވެސް. އެކަހަލަ ދުވަސްތައް ބަލާފައި ލިޔަން ފަށަނީ. އަޅުގަނޑު ލިޔާއިރު ދަމާނީ ކޫދު ޒަކަރިއްޔާބެގޭ ބަކުރު. އެ ބަކުރުމެން އޭރު އުޅޭނީ އަހަރެމެން ގޭ ކައިރީގައި ހުންނަ ޖަނބުރޯލްގޭގައި. އެގޮތަށް ލިޔަން ދަސްކުރީ. ދެން ލިޔަން ފެށީމާ ފަހުން ފަހުން ބައްޕަ ވެސް ކިޔައިދެއްވާނެ. އަޅުގަނޑު ލިޔަން ފެށީ އުމުރުން 10 ވަރަކަށް އަހަރުގައި" ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ފެއްޓުނުގޮތް މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވެ ދެއްވިއެވެ.
އަބުދުއްސައްތާރުގެ ޅަ އުމުރުގައި ދަސްކުރެއްވީ ހަމަ އެކަނި ލިޔެލާ ޖެހުމުގެ މަސައްކަތެއް ނޫނެވެ. ސައްތާރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އޭނާގެ ބައްޕަ، މުދިންކަލޭ މުހައްމަދު ކުރައްވާ ހުރިހައި މަސައްކަތެއް ވެސް ދަސްކުރެއްވިއެވެ. ކަނބުރު މަސައްކަތާއި ކިއްސަރުވަޑަމަކީ ވެސް މާވަޑި ސައްތާރު ކުރައްވާ މަސައްކަތްތަކެވެ.
"އެ ދުވަސްވަރު އަޅުގަނޑު ލިޔަމުން ދަނިކޮށް ބައްޕަ ފަށްޓަވައިފި އަތިރީމަތީގައި ރުކުން ކުޑަ ބައްތެއްޔެއް ބަންނަވަން. އެއީ 6 ރިޔަނުގެ ކުޑަ އެއްޗެއް. ދެން އެ ތަނުގައި ބައްޕަ ގާތުގައި ވަޑާންކުރަން އުޅުނީ. އަދި އޭގެ ފަހުން ބައްޕަ ބެންނެވި 9 ރިޔަނު އެއްޗެއް ވެސް. ބައްޕަ އަމިއްލައަށް ފޮނުވަތުން ތޮރުފައިގެން ބެންނެވީ. ދަމަން ވީމާކޮންމެ ވެސް ދެ މީހަކު ހޯދާނީ. ފަހުންފަހުން އަޅުގަނޑު ވެސް ދަމަން. ދެން އޭރު އުމުރުން ސާދަ ފަނަވަރަކަށް އަހަރުވެދާނެ. އެހެން ހުރެފައި އަޅުގަނޑު ވެސް އަމިއްލައަށް ބަންނަން ފަށައިފިން 5 ރިޔަނުގެ އެއްޗެއް. ރުކުން ބަނީ. އޭތި ބަންނަން ފެށި އިރު ސްކޫލުން ވެސް ވަކިވެއްޖައިން. އޭތި ބަން އިރު ބައްޕަގެ އެހީތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ލިބުނު. އޭތި ބަނުމުގެ ކުރިން ކަނދު ލަކުޑިން މަޑޫ ޖަހައިގެން ކުދިކުދި ދޯނިފަހަރު ބަނދެފައި ހުންނާނެ. 3 ފޫޓަށްވުރެ ބޮޑު ދޯންޏެއް ވެސް ބަނިން. އެ ދޯނި ދިނީ ތޮއްޑޫ ރައްޓެއްސަކަށް" ކިއްސަރު ވަޑާމުގެ ތެރެއަށް ވަދެވުނު ގޮތް ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުއްސައްތާރު ދަސްކުރެއްވި މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގަޔާވެގެން އެންމެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ކުރެއްވި މަސައްކަތަކީ ކިއްސަރު ވަޑާމެވެ. ސައްތާރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އާމްދަނީ ހޯދުމަށް ފުރަތަމަ ކުރެއްވި މަސައްކަތަކީ ވެސް ކިއްސަރު ވަޑާމެވެ.
ދޯންޏެއް މަރާމާތުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ސައްތާރު ކުރައްވަނީ
"ރަސްމީކޮށް ވަޑާންކުރަންފެށީ އަށާރަ ނަވާރަ ވަރަކަށް އަހަރުގަ. އެންމެ ފުރަތަމަ ވަޑާންކުރަން ދިޔައީ މާވަޑި އަބުދުބެއާ އެކު ގޮއިދުއަށް. ގޮއިދޫ ޖަވާހިރުވާދީ އަބޫބަކުރު އަހުމަދުގެ (ކޮރު ބަކުރުބެގެ) ދޯންޏެއް ބަންނަން ދިޔައީ. އެ ދޯނީގެ މަސައްކަތް ފުރަތަމަ ފެށީ އަޅުގަނޑާ މާވަޑި އަބުދުބެއާ ދެ މީހުން. ދެން ފަހުން ކަޅުދައިތަގޭ ޔޫސުފާއި ޒަކަރިއްޔާއާ ދެ މީހުން އައީ. ދެން ދޯނި ބަންނަމުން ގޮސް ފަށްގަޑު ޖެހިފަހުން މާވަޑިބެގޭ މުހައްމަދު ވެސް އައި. އެއީ އަޅުގަނޑު ވަޑާންކުރި ފުރަތަމަ ދޯންޏަކީ. އޭގެ ފަހުން ދިޔައީ ހިތާދޫ ފެމޯރާގޭ ހަސަން ޢުމަރު (ރާހަސަން) ގެ ދޯންޏެއް ބަންނަން ހިތާދުއަށް. އެ ދޯނި ބަންނަން ވެސް ދިޔައީ މާވަޑި އަބުދުބެއާ އެކު. އެއީ ރިޔަލު އިރު ބަން ދެ ދޯނި. ދެން ތިންވަނަ ދޯންނަކީ ތުޅާދޫ ދޯންޏެއް. އެއީ ކާނިމާގޭ ދާއުދު އަލީ (ކަޅު ދާއުދު)ގެ ދޯންޏެއް. އެ ދޯނި ބަނީ ރަށުގެ އިރުމަތީފަރާތު އަތިރިމަތީގައި. އެ ތިންދޯނި ދޮށުގައި ވަޑަންކުރީ މާވަޑި އަބުދުބެއާއެކު" ރަސްމީކޮށް ކިއްސަރު ވަޑާން ފެށިގެން އައިގޮތް އަބުދުއްސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުއްސައްތާރު، ކިއްސަރުވަޑާންކުރެއްވީ ހަމަ އެކަނި މާވަޑި އަބުދުބެއާ އެކުގައެއް ނޫނެވެ. ހަތަރުވަނަ ދޯންޏެއް ބަނުމުގެ މަސައްކަތް ކުރެއްވީ ބ. ތުޅާދޫ ބަގީޗާގޭ ޢަބްދުﷲ ޢަލީ (ތުޅާދޫ މާވަޑި ދޮންއައްޔަ) އާ އެކުގައެވެ.
"ދެން ދިޔައީ މާވަޑި ދޮން އައްޔާއެއްކޮށް މާހަލް އަބުދުއްރަހުމާނު ބަން، މާލެ ދަތުރުކުރާ ބޮޑު ބައްތެއްޔެއް ބަންނަން. އަދި ޔޫސުފު މޫސާގޭގައި (ދޮންބޭބެ ގޭގައި) މީދޫ ހަސަންފުޅު މާވަޑިކަމުގައި ބަން ދޯންޏެއްގެ ދޮށުގައި މަސައްކަތް ކުރިން. އަދި މީދޫ ޔުއްބެ މުހައްމަދުގެ މާވަޑިކަމުގައި ދޮންބޭބެ ގޭގައި ބަން ދެދޯންޏެއްގެ ދޮށުގައި ވެސް ވަޑަންކުރިން" ކިއްސަރުވަޑަންކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފުޅާވަމުން ދިޔަގޮތް އަބުދުއްސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުއްސައްތާރަކީ، ހަމަ އެކަނި މަޑޫކޮށައި މަޑުލުގައި ކަޅިހި އަޅައި މަޑޫ ހިމުންކުރައްވަމުން ގެންދެވި އާދައިގެ އަތްދޮށު ވަޑިއެއް އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. މާވަޑިބެއާ އެކު ދޯނީގެ އެއް ފަރާތް ތޮރުފައިގެން ވަޑާންކުރައްވަމުން ގެންދެވި ކުޅަދާނަ ވަޑިއެއް ވެސް މެއެވެ.
"އަތްދޮށު ވަޑިއެއްގެ ގޮތުގައި އެންމެ ގިނަ ދުވަހު ވަޑާންކޮށްފައި ހުންނާނީ މާވަޑި ދޮން އައްޔާއެކު. އެންމެ ފުރަތަމަ ދޯނީގެ އެއްފަރާތް ތޮރުފައިގެން ބަން ދޯންޏަކީ ވެސް ދޮން އައްޔާ އެކު ބަން ދޯންޏެއް. އެއީ ތުޅާދޫ ކާނިމާގޭ ދާއޫދު އަލީގެ ދޯންޏެއް. ތުޅާދޫ އާޒާދު އަބޫބަކުރު ހުސައިން (ކުރުބެ ބަކުރު) ގެވަޅުގެ ތެރޭގައި އެ ދޯނި ބަނީ. އޭގެ ފަހުން މާވަޑި ދޮންއަލީ އާ އެކުގައި ދިޔައީ ތޮއްޑުއަށް. ތޮއްޑޫގައި ބަން ދޯނީގައި ވެސް އެއް ފަރާތް ތޮރުފައިގެން ބަނީ. އަދި އިންނަމާދޫ އަޒީޒުގެ މާވަޑިކަމުގައި ތުޅާދޫ ތުއްތުބެގޭގައި ބަން ދޯންޏެއްގެ އެއްފަރާތް ވެސް ތޮރުފިން" އަބުދުއްސައްތާރު އެ ވިދާޅުވީ، ކިއްސަރުވާޑާމުގައި އޭނާ ކުރިއަރައި ދިޔަގޮތެވެ.
އެންމެ ފުރަތަމަ އާދައިގެ އަތްދޮށު ވަޑިއެއްގެ ގޮތުގައި ކިއްސަރު ވަޑާން ފަށްޓަވައި ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އެއްފަރާތް ތޮރުފަން ފަށްޓަވައިގެން ވަޑާންކުރައްވަމުން ގެންދެވި، އަބުދުއްސައްތާރު ވަނީ އަމިއްލަ މާވަޑިކަމުގައި ވެސް ވަރަށް ގިނަ ދޯނިފަހަރު ބަންނަވާފައެވެ.
"އެންމެ ފުރަތަމަ މާވަޑިކަމުގައި ބަނީ ތުޅާދޫ ފިނިފެންމާގެ މުހައްމަދު ޢުމަރު (ތުއްތުބެ) ގޭގައި ބަން އަލިތަރި ދޯނި. އެ ދޯނި ބަންނަގޮތަށް އޮތީ. މާވަޑި ދޮންއައްޔަ. ތުއްތުބެގާތުގައި ދޮން އައްޔަބެ ބުނީ ސައްތާރު ލައްވާ ފަށަނާ މައްޔަލާ ހަދާށޭ، އޭރު ދޮން އައްޔަބެ ބަންނަމުން ދިޔައީ، ކަނބުރުގެ އުސްމާނު އަބޫބަކުރު (ސައިބެ އުސްމާނުބެ)ގެ ދޯންޏެއް. އެ ދޯނި ނިންމާފައި ތުއްތުބެ ދޯނި ބަންނަން ދާނަމޭ. ދެން ފަށަނާ ދެ މައްޔަލާ ގުޅާފަ ބެހެއްޓީ. އެކަމަކު ސައިބެ އުސްމާނުބެގެ ދޯނި ނިންމާފައި ވެސް ދޮން އައްބެއަށް އާދެވޭ ގޮތެއް ނުވި. ދެން ދޮންއައްޔަބެ ދިޔައީ ފިނިހިޔާގޭ އީސާ މޫސާ (ބޮޑު އީސަ)ގެ ދޯންޏެއް ބަންނަން. ދެން އެ ހިސާބުން ތުއްތުބެ ބުނެފި ސައްތާރު ފަށަންވީނޫންހޭ މި ދޯނި ބަންނަން. ސައްތާރަށް ވާނެހޭ. އަޅުގަނޑު ބުނެފިން އަޅުގަނޑަށް ވާނެޔޭ. ތުއްތުބެ ބުނެފި އެހެންވިޔާ އަވަހަށް ފަށާށޭ. އެ ހިސާބުން އެ ދޯނި ބަންނަން ފެށީ" މާވަޑިކަމުގައި ދޯނިފަހަރު ބަންނަން ފެށުނު ގޮތް މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
މާވަޑި ސައްތާރުގެ މާވަޑި ކަމުގައި ބަންނަން ފެއްޓެވި ތުޅާދޫ ތުއްތުބެގެ އަލި ތަރި ދޯންޏަށްފަހު އަބުދުއްސައްތާރުގެ މާވަޑިކަމުގައި މަޑުނުޖެހި ދޯންޏަކަށް ފަހު ދޯންޏެއް ބަންނަވަމުން ދިޔަކަމަށް އަބުދުއްސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
އޭގެ ފަހުން މާވަޑި ސައްތާރުވަނީ އެތައް ދޯންޏެއް ބަންނަވާފައެވެ. ސައިމާގޭ (ރަތްއައްޔަބެގޭ) ދޯންޏަކާއި އަލިވާގޭގައި ބަން އަލިވިދުވަރު ދޯންޏާއި ފުނަމާގޭ މޫސާ އަބުދުއްރަހުމާނުގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ތުޅާދޫގައި ބަން އައިމާ މީހުންގެ 100 ފޫޓް ހަމަނުވާ ވަރު ބޯޓަކާއި ކޮކޯޕާމު ރިސޯޓުގައި އުޅުނު ޒަފަރުގެ މަސް ދޯންޏަކާއި ފިނިހިޔާގޭ އިބްރާހީމް އީސާ (އީސާބެގޯތި އިބްރާހީމް) ކަންނެލި ދޯންޏަކާއި ހާމިދު އަބޫބަކުރުމެންގެ 70 ފޫޓުގެ ބޮޑު ދޯންޏަކާއި އުނިމާގޭ ޔޫސުފު ސުލައިމާނު (ސުޖިތް)ގެ ދޯންޏަކާއި ވައިޖެހޭހގޭ (ތުއްތު ހުސައިންބެގޭ) އިންގިލާބު ދޯންޏާއި ދާއޫދު އަބުދުއްރަހުމާނުގެ (ބުއްޔަ ދާއުދުގެ) ދޯންޏަކާއި އަހުމަދު އަބޫބަކުރުގެ (ސެޓީ އަހުމަދުގެ) ދޯންޏަކާއި ހަސަން މުހައްމަދު (ސަންޕަ މުހައްމަދުގެ ހަސަން)ގެ ދޯންޏެއް ވެސް ބަންނަވާފައި ވެއެވެ.
ދޯންޏެއްގެ މަސައްކަތުގައި ސައްތާރު ހަރަކާތްތެރިވަނީ
"ސައްތާރަކީ ވަރަށް މޮޅު މާވަޑިއެއް. މުޅީ ރާއްޖޭގައި ވެސް އެވަރުގެ މާވަޑިއެއް މަދުވާނެ. ސައްތާރުގެ އެންމެ ބޮޑު ތަފާތަކީ އަތްމަތި އަވަސްކަން. އަޅުގަނޑުމެންގޭ ގައި ބަން އިންގިލާބު ދޯންޏަކީވެސް ސައްތާރުގެ މާވަޑިކަމުގައިބަން ދޯންޏެއް. އެއީ ކަނޑަށް ވެސް ވަރަށް ގަދަ ދޯންޏެއް" ތުޅާދޫ ވައިޖެހޭގޭ ހުސައިން މުހައްމަދު (ތުއްތު ހުސައިނު)ގެ ދޮށީ ދަރިފުޅު މުހައްމަދު ޝަފީޤު ވިދާޅުވިއެވެ.
"އަޅުގަނޑު މާވަޑިކަމުގައި ރަށުގައި ވެސް ވަރަށް ގިނަ ދޯނޮފަހަރު ބަނދެފައިވާނެ. އަދި ވަރަށް ބޮޑު ބޯޓެއް ވެސް ރަށުގައި ބަނިން. އޭރު ރަށުގައި ވަޑާންކޮށް އުޅުނު ހުރިހާ ވަޑިން ވެސް އެ ބޯޓުދޮށުގައި ވަޑަންކުރަން އުޅުނު. އަޅުގަޑުގެ ހުރިހާ ފިރިހެން ކުދީންވެސް އެ މަސައްކަތުގައި އުޅުނު" އަބުދުއްސައްތާރު މާވަޑިކަމުގައި ރަށުގައި ބަނދެފައިވާ އޮޑިދޯނިފަހަރާ ގުޅޭގޮތުން މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
މާވަޑި ސައްތާރު މާވަޑިކަމުގައި ދޯނި ފަހަރުބެންނެވީ ހަމައެކަނި އޭނާގެ އުފަން ރަށަކު ނޫނެވެ. ބ. އަތޮޅުގެ ބައެއް ރަށްރަށުގައި ވެސް މާވަޑިކަމުގައި ދޯނި ފަހަރު ބަންނަވާފައި ވެއެވެ.
"އަޅުގަނޑުގެ މާވަޑިކަމުގައި ގޮއިދޫގައި ބަނިން ގޮއިދޫ ގަފޫރުގެ ދޯންޏަކާއި ގޮއިދޫ ޒަކަރިއްޔާ ބަކުރުގެ ދޯންޏަކާއި ބގޮއިދޫ ދޮން އައްޔަގެ ދޯންޏެއް" ބ. އަތޮޅުގައި ބެއްނެވި ދޯނިފަހަރާ ގުޅޭގޮތުން މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
"މާވަޑި ސައްތާރަކީ ވަރަށް މޮޅު މާ ވަޑިއެއް. ވަޑާން ކުރަން އެނގިގެން ވަޑާންކުރައްވާ ވަރަށް އަތްމަތި އަވަސް ބޭފުޅެއް. އެއީ އަތްދޮށުވަޑިންނާ ވަރަށް ގުޅިގެން ވަޑާންކުރައްވާ މާވަޑިއެއް. އަޅުގަނޑުމެންގޭގައި މާވަޑިސައްތާރު ބެންނެވި ދޯންޏަކީ ކަނޑަށް ވަރަށް މޮޅު ބަލައިލަން ވެސް ވަރަށް ރީތި ދޯންޏެއް" ގޮއިދޫ ދޮންއަލީގެ ދަރިފުޅު އެރަށު ނޫރާނީވިލާ އަބްދުލްމުހުސިން އަލީ ވިދާޅުވިއެވެ.
ބ. އަތޮޅުން ބޭރުން އަރިއަތޮޅާއި ކޮޅުމަޑުލުގައިވެސް ސައްތާރުގެ މާވަޑިކަމުގައި ވަނީ ދޯނި ފަހަރު ބަންނަވާފައެވެ. އެގޮތުން އަރިއަތޮޅު ތޮއްޑުއާއި ކޮޅުމަޑުލު މަޑިފުށީގައި ދޯނި ބަންނަވާފައިވާކަން ސާއްތާރު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
"ތ. އަތޮޅު މަޑިފުށީ އަލީ ރަހާގެ ދޯންޏެއް ބަންނަންއެރަށަށް ދިޔައިން. އެ ދޯނި ބަންނަން ދިޔައީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ރަށު އިދުރީސް އަބުދުއްރަހުމާނު ގޮވައިގެން. އެކަމަކު އެއީ ބާ ދޯންޏެއް ރޫޅާލައިގެން އަލުން ކަވަރުނާތައް އަތުލައިގެން ބަން ދޯންޏެއް. އޭގެ އިތުރުން ތޮއްޑޫ އުދުހޭ ތަރި ދޯނި ރޫޅާލާފައި މާލެ ދަތުރުކުރާ ބޯޓެއްގޮތަށް ބަނީވެސް އަޅުގަނޑުގެ މާވަޑި ކަމުގައި. ތޮއްޑޫގައި އަޅުގަނޑުގެ މާވަޑި ކަމުގައި ބަނީ ދެ ދޯނި. އޭގެ އިތުރުން މީދޫ އީސާފުޅު މާވަޑިކަމުގައި އަޅުގަނޑު އެއްފަރާތް ތޮރުފައިގެން ވެސް ތޮއްޑޫގައި ދޯންޏެއް ބަނިން. އެއީ ތޮއްޑޫ ހީނާމާގޭ ދޯންޏެއް. " ބ. އަތޮޅުގެ އިތުރުން އެހެން އަތޮޅުތަކުގެ ރަށްރަށުގައި ސައްތާރުގެ މާވަޑިކަމުގައި ބެންނެވި އުޅަނދުފަހާރާ ގުޅޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު ދެއްވަމުން މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
" ބައްޕަގެ މާވަޑިކަމުގައި 3 ދޯންޏެއްގެ ދޮށުގައި ވަޑާންކުރިން. އެންމެ ފުރަމަ ވަޑާންކުރީ ތުޅާދޫގައި ބަން އައްޑޫ މީހެއްގެ ބޮޑު ބޯޓެއްގެ ދޮށުގައި. އެ ބޯޓު ފެށިގެން ނިމެންދެން ވެސް ވަޑާންކުރަން އުޅުނިން. އެއީ ތުޅާދޫގައި ބަން އެންމެ ބޮޑު ބޯޓް. ދެން ތުޅާދޫ ފިނިހިޔާގޭ އީސާ އިބްރާހީމުގެ ކަންނެލި ދޯންޏެއް ބަންނަން ވެސް ބައްޕައާ އެކުގައި އުޅުނިން. ދެން ދިޔައީ ތޮއްޑުއަށް. ތޮއްޑޫ އުދުހޭތަރި ދޯނި، ރޫޅާލައި މާލެ ދަތުރުކުރާ ބޯޓަކަށް ބަދަލުކުރި އިރު އެމަސައްކަތުގައި ވެސް ބައްޕަ އާ އެކުގައި އުޅުނިން. އޭގެ ފަހުން އަޅުގަނޑު އަމިއްލަ އަށް މަޑު ޖަހައިގެން ލަކުޑިން ބަނދެފައި ހުންނާނެ ދެ ފޫޓްބައި ހުންނަވަރު ދޯންޏެއް ވެސް ހުންނާނެ. އެއީ ބައްޕަ ގާތުގައި ވެސް ނާހައި އަމިއްލަ ޚިޔާލަށް ހަމަ އެކަނި އަލޫގަނޑު ބަނދެފައިވާ ދޯންޏެއް. އެ ދޯނިފެނިފައި ބައްޕަ އެއްސެވީ މީ ކޮންތާކުން ގެނައި ދޯންޏެއްހޭ. މީ ވަރަށް ރީތި ދޯންޏެކޭ" މާވަޑި ސައްތާރުގެ ދޮށީ ދަރިފުޅު މުހައްމަދު ރިޒާ ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުއްސައްތާރު ވިދާޅުވިގޮތުގައި ރަށާއި ރަށުން ބޭރުގައި އޭނާގެ މާވަޑިކަމުގައި ވަރަށް ގިނަ އޮޑި ދޯނިފަހަރު މަރާމާތުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ވަރަށް ގިނަކޮށްފައި ހުންނާނެއެވެ.
އަބުދުއްސައްތާރު މަޝްހޫރުވެފައި ވަނީ ކިއްސަރު ވަޑަންކުރެއްވި މާވަޑިއެއްގެ ގޮތުގައި ވިޔަސް ކިއްސަރު ވަޑާމުގެ އިތުރުން ކަނބުރު މަސައްކަތާއި ލިޔެލާޖެހުމާއި މަސްވެރިކަންކުރުމަކީ ވެސް އާމްދަނީ ހޯދުމަށް އާއްމުކޮށް ކޮށް އުޅުއްވި މަސައްކަތްތަކެވެ.
"ކިއްސަރުވަޑާމުގެ އިތުރުން ކަނބުރު މަސައްކަތާއި ލިޔެލާ ޖެހުމާއި މަސްވެރިކަމަކީ ވެސް ބައްޕަ ކޮށް އުޅުއްވި މަސައްކަތް. ކަނބުރުމަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި ނަގިލި، ފުރޮއި، ކަތިވަޅި، އެކިސައިޒުގެ މަސްވަޅި، ކޮށާވަޅި ތައްޔާރުކުރެއްވި އިރު، ލޮއި ވިރުވައިގެން ކަބީލަ އަޅުއްވައި މަސްބާނާ ބުޅި ޖެއްސެވި. ކަނބުރު މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި ލިޔެލާ ޖެހުމަށް ބޭނުންވާ ހުރިހަ ވައްތަރެއްގެ ކަށި ވެސް ހައްދަވާ އުޅުއްވި. ކަނބުރު މަސައްކަތަކީ ވެސް ކިއްސަރުވަޑާމެކޭ އެއްގޮތަށް ބައްޕަ ގަވާއިދުން ކުރެއްވި މަސައްކަތެއް" މާވަޑިސައްތާރުގެ ދޮށީ ދަރިފުޅު މުހައްމަދު ރިޒާ ވިދާޅުވިއެވެ.
ވަޑާމުގެ މަސައްކަތްތަކުގައި ސައްތާރު ބޭނުންކުރައްވާ ބައެއް ސާމާނު
ކިއްސަރުވަޑާއިމައި ލިޔެލާޖެހުމާ ކަނބުރު މަސައްކަތަކީ އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަ ވަރށް މޮޅާށް ކުރެއްވި މަސައްކަތްތައްކެއް. އޭގެ ތެރެއިން ކަނބުރު މަސައްކަތަކީ ކިއްސަރުވަޑާމެކޭ އެއްގޮތަށް އަޅުގަނޑުވެސް ވަރަށް ކުރާ ހިތުން ކުރި މަސައްކަތެއް. އެ މަސައްކަތް ބައްޕަ އަށް ނުކުރެވޭ ވަރަށް ގައިބާރު ދެރަވީމާ އޭގެ ފަހުން އެކަން ގަވާއިދުން އަޅުގަނޑު ކޮށްއުޅުނިން. ދެން ވާކި ޚާއްޞަ މަސައްކަތެއް ކޮންމެހެން ކުރަން ނުޖެހޭ ކޮންމެ ދުވަހަކު ދަނީ މަހަށް. ކަމެއް ނުކޮށް ހުންނަ ކޮންމެ ދުވަހަކީ މަހަށްދާ ދުވަހެއް. ހަމަ ގަވާއިދުން މަސްވެރިކަން ވެސް ކުރިން" ކިއްސަރު ވަޑާމުގެ އިތުރުން އަބުދުއްސައްތާރު ކުރައްވަވާ އެހެން މަސައްކަތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން މާވަޑި ސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
ބ. ތުޅާދޫ ފެންފިޔާޒުގޭ އަބްދުއްސައްތާރު މުހައްމަދު، އޭނާގެ ބައްޕަ ކުރެއްވިމަސައްކަތުގެ ތެރެއަށް ވަދެވަޑައިގެން އެ މަސައްކަތްތަކުގައި ކުރިއަށް ވަޑައިގެންނެވުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަން އުފެދި، އެންމެ ޅައުމުރުގައި އަމަލީގޮތުން އެކަންކަން
2ކުރައްވަން ފެއްޓެވި ފަދައިން އަމިއްލަ ދިރިއުޅުއްވުން ކުރިއެރުއްވުމަށް ޓަކައި އެނާގެ ހަޔާތުގެ ދަތުރުވެސް ވަނީ ޒުވާން އުމުރުގެ ކުރީކޮޅު ފަށްޓަވާފައެވެ.
"ފުރަތަމަ ކައިވެނި ކުރީ އުމުރުން 18 އަހަރުގައި. އެކައިވެންޏަށް ކުއްޖެއް ނުލިބި އެ ކައިވެނި ނިމި ދިޔައީ. އޭގެފަހުން އުމުރުން 20 އަހަރުގައި ދެވަނަ ކައިވެންޏެއް ކުރީ ތުޅާދޫ ފިނިފެންމާގޭ ފާޠިމަތު މުޙައްމަދާ. މިހާރު އަޅުގަނޑުގެ އުމުރުން 73 އަހަރު ވެފައިވާ އިރު އަޅުގަނޑުމެން ދެމަފިރިންނަށް 7 ކުދީން ލިބުނު. ފުރަތަމަ ކުއްޖަކީ މުހައްމަދު ރިޒާ. ދެވަނަ އަށް ލިބުނީ އަހުމަދު ކިޔާ ކުއްޖެއް. އެ ކުއްޖާ ވަރަށް ޅަފަތުގައި ނިޔާވީ. ތިންވަނަ އަށް ލިބުނީ ޙުސައިން ޝަކީބު، ހަތަރުވަނަ އަށް ޝަހާމާ، ފަސްވަނައަށް ސާމަތު، ހަވަނަ އަށް ލިބުނު ކުއްޖާއަށް ވެސް ކީ އަހުމަދު. އެންމެ ކުޑަ ކުއްޖަކީ ހަމްދާ. މިހުރިހާ ކުދީން ވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅު" މާވަޑި ސައްތާރުގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުއްވުމުގެ ޙަޔާތް ފެށިގެން މިއަދާ ހަމައަށް އައިގޮތާއި ލިބިވަޑައިގެންނެވި ކުދީންގެ ވާހަކަ ވިދާޅުވިއެވެ.
މާވަޑި ސައްތާރު (މެދުގައި)އާއި އަނބިކަނބަލުންނާއި ހުރިހާ ކުދިންނާ އެކު
އަބުދުއްސައްތާރުގެ ވިދާޅުވާގޮތުގައި އޭނާގެ ދިރިއުޅުން ކާމިޔާބު ވުމުގައި އޭނާގެ އެންމެ ކުޑައިރު މައިންބަފައިންނާއި އާއިލާ އިން ދެއްވި ލޯތްބާއި އެ މީހުންފަރާތުން ދެއްކެވި ރީތި ނަމޫނާއަކީ ދިރިއުޅުމުގައި ކުރިއަށް ދިއުމަށް ލިބުނު އަގުހުރި ފިލާވަޅުތަކެކެވެ. މައިންބަފައިންނެކޭ އެއްގޮތަށް ތިމާގެ މީހުންގެ ފަރާތުން ލިބުނު އެހީތެރިކަން ވެސް ބޮޑުކަން ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
"އަޅުގަނޑު ކުރި ކޮންމެ މަސައްކަތެއް ވެސް ފުރިހަމަ އަށް ދަސްކުރުމުގައި ބައްޕަގެ އެހީތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ލިބުނު. އަޅުގަނޑު ދިރިއުޅުމެއް ފެށުމާ ހަމައަށް ބައްޕައާ މަންމައެކޭ އެއްގޮތަށް މޫސާބެއާ ފާޠުމަދައިތައާ ދޮންބޭބެ ޔޫސުފު މޫސާގެ އެހީތެރިކަން ވެސް ވަރަށް ބޮޑަށް ލިބުނު. އަދި އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމެއް ފެށުނު ފަހުން ދިރިއުޅުން ކުރިއަރުވައި ދެމެހެއްޓުމުގައި އަޅުގަނޑުގެ އަންހެނުންގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑު. ރަށުން ބޭރުގައި ދޯނިފަހަރު ބަނުމުގައި ވަރަށް ގިނަ ދުވަހު އުޅެން ޖެހުނު، އެ ހުރިހައި ދުވަހެއްގައި ކުދިން ބެލެހެއްޓުމާއި ގެދޮރު ބެލެހެއްޓުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހައި ކަމެއް ބެލެހެއްޓީ އަޅުގަނޑުގެ އަންހެނުން. އަންހެނުން އެ އެހީތެރިކަން އެ ވަރަށް ނުލިބުނު ނަމަ އަޅުގަނޑަކަށް މި ހުރިހައި މަސައްކަތެއް ނުކުރެވުނީސް" އަބުދުއްސައްތާރުގެ ހާތުގައި އެހީތެރިވި ފަރާތްތައް ފާހަގަކުރެއްވަމުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
ގަތާފައެއްގައި ކުރެހުމުގެ މަސައްކަތް ސައްތާރު ކުރައްވަނީ
ދިރިއުޅުމުގައި ހަޔާޔް ކިތަންމެ އުފާވެރިކަމެއްގައި ވޭތުކުރި ނަމަވެސް ހިތާމަތަކާއި ހިތްދަތިކަމަކީ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ކޮންމެވެސް ސިފައެއްގައި ތަހަމަލުކުރަންޖެހޭނެ ކަންތައްތަކެކެވެ. އެގޮތުން މާވަޑި އަބުދުއްސައްތާރު އެކަމަކާ ހިތާމަކޮށް ދެރަވާންޖެހުނު ދުވަސްތަކެއް ވޭތުކުރަން ޖެހުނުކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
"ހަޔާތުގައި އެންމެ ދެރަވީ، އަޅުގަނޑު ނުވެސް ދެނެހުރިކަމެއްގައި މާލެ ގެންގޮސް 3 މަސްވަންދެން މާލޭގައި ބަންދުކޮށްފައި ބެހެއްޓީމާ. އެއީ މައުމޫނުގެ ވެރިކަމުގައި. އެއީ 1990ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު. ބައެއް ގޭގޭގެ ފުރާޅަށް ގާއުކައިގެންނޭ ކިޔާފަ ރަށު އޮފީހަށް ތަހުގީގަށް ބަޔަކު ގެން ދިޔައީ. ތަހުގީގުކުރަން މާލެއިން ބަޔަކު ރަށަށް އައީ ހެލިކޮޕްޓަރެއްގައި. ހެލި ކޮޕްޓަރު ޖެއްސީ މިހާރު ސްކޫލް އެ ހުންނަ ތަނުގައި ކުރިން އޮންނަ ފުޓްބޯޅަ ދަނޑު އޮތް ބިމަށް. އެމައްސަލައިގައި ރަށުން ބަޔަކު މާލެ ގެންދިޔައިރު އަޅުގަނޑާ ދޮންބޭބެގޭ އަހުމަދު ރަޝީދާ ދެމީހުން ވެސް މާލެ ގެންދިޔައީ. އަހުމަދު ރަޝީދު މިހާރު ވަނީ ނިޔާވެފައި. މާލެ ގެންދިޔަ ގޮތަށް ގެންދިޔައީ ޑިފެންސަށް. ޑިފެންސަށް ގެންގޮސް މާލޭގައި ތިބޭ ގެއާ އެއްޗެހި ސާފުކޮށްފައި ގެއަށް ފޮނުވާލީ. ދެން މާލެއިން ބޭރަށް ނުދެވޭ ގޮތަށް މާލޭގައި ބަންދުކޮށްފައި ބޭތިއްބީ. މާލެ ގެނައި ގޮތަށް އެއްވެސް ސުވާލެއް ނުކުރޭ. އެގޮތަށް ތިބޭތާ 3 މަސްވީތަނާ ޑިފެންސަށް ގެންގޮއްސާ އެންގީ ކަލޭމެންގެ މައްސަލަ ނިމުނީއޭ. ދެން ރަށަށް ދާށޭ. އެއްވެސް ކުށަކާނުލައި ގެން ގޮސް ބަންދުގައި ބެހެއްޓީ. އަނެއްކާ އޭރު ކުދީންތައް ވަރަށް ކުދިވާނެ. އެއީ އެންމެ ދެރަވި ދުވަސް" އަބުދުއްސައްތާރުގެ 73 އަހަރުވީ ހަޔާތުގައި އެންމެ ދެރަވި ދުވަހާ ގުޅޭގޮތުން މާވަޑި އަބުދުއްސައްތާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
2019ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި ފަންނުވެރިންގެ އެކްސްޕޯގައި ސައްތާރު އިނާމަކާ ހަވާލުވެވަޑައިގަންނަވަނީ
އަބުދުއްސައްތާރު މުހައްމަދުގެ ހަޔާތުގައި ކުރިމަތިވި ހިތާމަތަކަށްވުރެ އުފާވެރި ދުވަސްތައް ވަރަށް ގިނަކަމށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން މިހާރު ގުނަމުންދާ ދުވަސްތަކަކީ އެންމެ އުފާވެރި ދުވަސްތައްކަމަށް އޭނާ ގަބޫކުރައްވައެވެ.
"ދިރިއުޅުމުގައި އުފާވި ވަރަށް ގިނަ ދުވަސްތައް ހުންނާނެ. އެކަމަކު އެންމެ އުފާވަނީ މިހާރު. އެއީ ހުރިހައި ކުދީން ބޮޑުވެ ކާފަކުދީން ލިބި، އެ ހުރިހާ ކުދީންނާއެކު ހަމަޖެހިގެން ރީތިކޮށް ދިރިއުޅެވޭތީ" މާވަޑި ސައްތާރުގެ އުފާވެރި ހަޔާތުގެ ތެރެއިން ވެސް އެންމެ އުފާވެރި ދުވަސްތަކާ ގުޅޭގޮތުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
އުމުރުން 73 އަހަރުވެފައިވާ އަބުދުއްސައްތާރުގެ ކުދީން ބޮޑެތިވެ ހަމަޖެހޭ ދިރުއުޅުމެއް އުޅުއްވަމުން ގެންދަވާ މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ މާހިރު، މާވަޑި ސައްތާރުގެ މަސަކަތަށް ނިމުމެއް ނާދެއެވެ. މިހާރު ވެސް ރަށުގައި ގެންދަވަނީ 9 ރިޔަނުގެ އުޅަނދެއްގެ މަރާމާތުގެ މަސއްކަތް ކުރައްވަމުންނެވެ.
"މިހާރު ދެން މާ ބޮޑު މަސައްކަތެއް ނުކުރަން. ކުޑަކޮށް ލިޔެލާ ޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ކޮށްލަން. ދެން ދެ ފޫޓްވަރުގެ ކުދިކުދި ދޯނި އެއްޗެހި ބަނދެފައި ވިއްކަނީ. އެގޮތަށް އެކަނި ގޭގައި އިނދެ ކޮށްލެވޭކަހަލަ ލުއި މަސައްކަތް ކުރަނީ. ދެން ލިޔެލާޖެހި ކަށި އެއްޗެހީގެ ދަރު ޖަހާލަން މީހަކު އައިއްސިއްޔާ އެކަހަލަ ކަންކަން ވެސް ކޮށްލަ ދޭން. ނަގިއްޔެއް ތަޅައިދޭން ބުނެފިއްޔާ އެކަންކަން ވެސް މިހާރު ވެސް ކުރަން. އެފަދަ ކޮންމެ ކަމެއް ވެސް މީހަކު ބޭނުންވެއްޖިއްޔާ ކުރެވޭގޮތަށް ހުރިހާ ސާމާނެއް ވެސް މިހާރު ވެސް ހުންނާނެ. މިހާރުވެސް މިދަނީ 9 ރިޔަނުގެ ކުޑަ ދޯންޏެއްގެ މަރާމާތުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން. އެއީ ރަންބުސްތާނުގޭ އަބުދުއްރަހީމު މޫސާ ގެ 9 ރިޔަނުގެ ކުޑަ ބައްތެއްޔެއް. މިކަހަލަ ކަންކަން ކޮށްލެވޭވަރަށް ގައިގައި އަދި ވަރުވެސް އެބަހުރި"
އަބުދުއްސައްތާރު އެ ވިދާޅުވީ މިހާރު ދިރިއުޅުއްވުމުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާ އުޅުއްވާ ގޮތެވެ. މަސައްކަތާ ދުރުނުވެ އެ މަސައްކަތުގައި މިހާރުވެސް ދެމިހުންނެވުމަކީ އެންމެ ޅަދުވަހު ވެސް މަސައްކަތަށް އޮތް ޝައުގުވެރި ކަން މިއަދު ވެސް އެގޮތުގައި ދެމި އޮތްކަމުގެ އަލިގަދަ ހެއްކެކެވެ.
ސައްތާރުގެ އާއިލާގެ ފަރާތުން ފަތުރުވެރިއަކަށް ހަދިޔާއެއް ދެނީ. ވާތްފަރާތުގައިވާ ދަވާދު ފަށްދެމި ދޯންޏަކީ ސައްތާރުގެ ދަރިފުޅު މުޙައްމަދު ރިޒާގެ އުފެއްދުމެއް
މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ ހުނަރުވެރިޔާ، އަބުދުއްސައްތާރު، އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަރިހުން މަސައްކަތް ދަސްކުރެއްވި ފަދައިން އަބުދުއްސައްތާރުގެ ބައެއް ކުދީންނަކީ އެ ފަދަ މަސައްކަތްތައް އަބުދުއްސައްތާރުގެ ފަރާތުންނާއި އަބުދުއްސައްތާރުގެ ޙަޔާތުން ދަސްކުރައްވާފައިވާ ކުދީންނެވެ. އަނެއް ބައިކުދީންނަކީ އަބުދުއްސައްތާރު ފަދަ މުރާލި އެ ކުއްޖަކު ކުރައްވާ މަސައްކަތުގައި ހީވާގި ކުދީންނެވެ. މުހައްމަދު ރިޒާވަނީ އަބުދުއްސައްތާރާއެކު 3 ދޯންޏެއްގެ ދޮށުގައި ވަޑާންކޮށް އެ މަސައްކަތް ދަސްކުރައްވާފައެވެ. ޙުސައިން ޝަކީބާއި އަހުމަދު އަބުދުއްސައްތާރަކީ ވެސް ކިއްސަރުވަޑާމަށް މުޅިން އާ ކުދީންނެއް ނޫނެވެ. އަދި އޭގެ އިތުރުން އަހުމަދަކީ އޭނާގެ ބައްޕަ މާވަޑި ސައްތާރަށް ވުރެ ވެސް މޮޅު މަސްވެރިއެކެވެ. ހުސައިން ޝަކީބު މިހާރު ވެސް ދަނީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރައްވަމުންނެވެ. ތުޅާދޫގައި ބަން އެންމެ ބޮޑު ބޯޓުގެ މަސައްކަތުގައި ވެސް ހުސައިން ޝަކީބާއި އަހުމަދު އުޅުއްވިއެވެ. އަބުދުއްސައްތާރުގެ އަންހެން ކުދީންނަކީ ވެސް ހުނަރުވެރި ކުދީންނެވެ. ޝަހާމާ އަބުދުއްސައްތާރަކީ ތުޅާދޫ ސްކޫލުގެ ޓީޗަރެކެވެ. ފެންކުލައިންނާއި ފަންސުރުން ރީތިކޮށް ކުރައްސަވައެވެ. ޑްރާމާ ތަމްސީލް ކުޅުއްވައި ދަރިވަރުންނަށް ދަސްކޮށްދެއްވައެވެ. ސާމަތު އަބުދުއްސައްތާރަކީ ތުޅާދު ކައުންސިލުގެ ހިގަމުންމިދާ ދައުރުގެ މެންބަރެކެވެ. އޭގެ އިތުރުން އަންހެނުންގެ ހެދުމާއި ކުޑަކުދީންގެ ހެދުން ފައްސަވައެވެ. ހަމްދާ އަބުދުއްސައްތާރަކީ އޯޑަރަށް ކޭކު އަޅުއްވާ ފަރާތެކެވެ. އޭގެ އިތުރުން ލިޔެލާޖެހިތަކެތިން ލާނެގުމުގެ މަސައްކަތް ވަރަށް މޮޅަށް ކުރައްވައެވެ. 2018 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ހަމްދާ އަންނަނީ އެ މަސައްކަތުން އާމްދަނީ ވެސް ހޯއްދަވަމުންނެވެ.
ތެދެކެވެ. މާވަޑި ޢަބުދުއްސައްތާރަކީ މަސައްކަތްތެރިކަމުގައި ފާހަގަކުރެއްވޭ، ވަރަށް ފަންނުވެރި ޢާއިލާއަކަށް ނިސްބަތްވެ ވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. އެންމެ ޅަދުވަހުއްސުރެ މަސައްކަތްތެރި މާހައުލެއްގައި އުޅުއްވައި ބޮޑުފުޅުވި ބޭފުޅެކެވެ. އެންމެ ކުޑައިރުއްސުރެ ފެށިގެން އަމަލީގޮތުން މަސައްކަތްކުރައްވަމުން ގެންދެވި ހުނަރުވެރިއެކެވެ. ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްތެވެ. ކަނބުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތެވެ. ކިއްސަރުވަޑާމެވެ. އެއިން ކޮންމެ މަސައްކަތެއް ވެސް ކުރެއްވީ ވަރަށް ހުނަރުވެރިކަމާއެކުގައެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ކިއްސަރު ވަޑާމުގައެވެ. އެއީ މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ މާހިރު، ތުޅާދޫ މާވަޑި ސައްތާރެވެ.
