ބ.ތުޅާދޫ ކަރަންކާމާގޭ އަބޫބަކުރު އިދުރީސް (މުދިންކަލޭ އާކުރުބެ)އާއި ޒުލޭޚާ ޢުމަރު (ކަތީބުދަލޭކަ)އަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި ކުދީންގެ ތެރެއިން އަބުދުއްރަހުމާނު އަބޫބަކުރު (އަބުދުބެ)އަކީ އެއް މަސައްކަތަށް ވުރެ ގިނަ މަސައްކަތުގައި ފާހަގަކުރެވުނު ފަންނުވެރިއެކެވެ. އަބުދުބެގެ އަނބި ކަނބަލުންނަކީ ބ. ތުޅާދޫ، ކަރަންކާމާގޭ ޢާއިޝަތު އަލީއެވެ.
އަބުދުބެ (ވާތްފަރާތުގައި) އާއި އޭނާގެ މަންމާއާއި ބައްޕަ
އަބުދުބެ އެންމެ ފުރަތަމަ ފާހަގަވީ ކެޔޮޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ތުޅާދޫ މީހުންކުރާ މައިގަނޑު މަސައްކަތުގެ ބައިވެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހަޔާތުގެ އެންމެ ޒުވާން ދުވަސްވަރު ހޭދަކުރެއްވީ މަސްވެރި އުޅަނދުތަކުގައި ކަނޑުމަތީގައެވެ.
"އަޅުގަނޑު އެންމެ ކުޑައިރު ވެސް ބައްޕަ މަހަށް ގޮސް އުޅުއްވި. އެއީ ރިޔަލު އިރުގައި. ދޯނިފަހަރުގައި އިންޖީނު އެޅި ފަހުން ވެސް މަހަށް ގޮސް އުޅުއްވި. އަޅުގަނޑުމެން ގޭގައި އިންޖީނު ދޯންޏެއް ވެސް ދުއްވި. އެއީ ކަނޑިތީމު ދޯންޏެއް. އެ ދޯނި ދުއްވި އިރު ވެސް ބައްޕަ މަހަށް ގޮސް އުޅުއްވި. އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް 1980 ގެ އަހަރުތަކުގެ އެންމެ ކުރީކޮޅު. ނަމަވެސް އޭގެ ފަހުން ދާއިމީކޮށް މަހަށް ގޮހެއް ނޫޅުއްވާ" އަބުދުބެގެ އެންމެ ދޮށީ ފިރިހެން ދަރިފުޅު މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރަޙުމާން ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުބެއާ އެކު މަހަށް ދުރުވި ބ. ތުޅާދޫ އަލިގާ، އަބްދުއްރަޙީމް ދާއޫދު ބުނުއްވީ އަބުދުބެއަކީ ހުންގާނު ހިއްޕެވި މޮޅު ކެޔޮޅެއް ކަމަށެވެ.
"އެއީ އޭރުގައި ރީތިކޮށް ދޮށި އަޅައިއުޅޭ މޮޅު ކެޔޮޅެއް. ޢަބުދުބެގެ ދަރިފުޅު މުހައްމަދު، އަލަށް މަހުޖަހަން ދިޔަ ދުވަހު ވެސް އެ ދޯނިން އަޅުގަނޑު މަހަށް ދިޔައިން. އެއީ ރިޔަލު އިރު. އެދުވަހު މާވަރު ތޮށި ކައިރިން ނިލަމެހި ބޯކޮޅެއް ދަމާލައިގެން މާވަރާ ހުރަވަޅިޔާ ދޭތެރެއިން ކަނޑަށް ނުކުތް ތަނުން ފެނަންނަނީ ހޯރައެއް. އެންމެ ހޯރައެއް ހުރީ. ހޯރަޔާ އަރާ ހަމަވެފައި ނިލަމެހިކޮޅެއް އެއްލާއިރަށް މަސްތައް އައީ ހިކިގެން. ފަލަމަސް ބޭނީ. ދެވަތްމަތި ފުރެންދެން ބާނައިގެން އަސުރުވާން ވާއިރަށް ރަށަށް ލަފައިފިން. އޭރު އެ ދޯނި ކެޔޮޅަކީ އަބުދުބެ" އަބުދުބެއާ އެކު މަހަށް ދުރުވި ދުވަހެއްގެ ހަނދާން އަބްދުއްރަހީމް އާކުރެއްވިއެވެ.
އަބުދުބެއަކީ ދެ ވަޑާމުގެ ފަންނުވެރިއެކެވެ. ކިއްސަރުވަޑާމާއި ތެދުއުއި ވަޑާމުގެ ފަންނު ލިބިވަޑައިގެން ހުންނެވި ފާޑުވެރިއެކެވެ.
"ކާފައަކީ ކިއްސަރުވާޑާމުގެ ވަރަށް މޮޅު ވަޑިއެއް. ބިލެތްމާގެއާ ދިމާ އަތިރިމަތީގައި ކާފަ ބަން ބައްތެއްޔެއް އޮންނާނެ. މި ބުނީ ތަންކޮޅެއް ބޮޑު ވަދު ދޯންޏެއްގެ ވާހަކަ. އޭރު ކާފަ ގާތު ވަޑާމުގައި ބައްޕަ އުޅުއްވާނެ. ކާފައަކީ ކިއްސަރު ވާޑާމުގެ މީހަކަށް ވިޔަސް ބައްޕަ ކުރައްވާނެ ދެ ވަޑާން ވެސް. ކިއްސަރުވާޑާމާއި ތެދު އުއި ވަޑާން ވެސް. ކިއްސަރު ވަޑަމަށް ވުރެވެސް ތެދު އުއި ވަޑާމަށް މާ މޮޅުވަނެ" ދިގު މުއްދަތެއް ވަންދެން ތުޅާދޫ ސްކޫލުގެ މުދައްރިސްކަން ކުރެއްވި މުޙައްމަދު އޮޅުންފިލުވައިދެއްވީ ބައްޕަގެ ވަޑާމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނު ހިސާބެވެ.
އަބުދުބެ، ތެދު އުއި ވަޑާން ކުރެއްވި ދުވަސްވަރު ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ދެ އަލަމާރި އާއި އަނދަރާގޮނޑިއެއް
"އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަގެ އެންމެ ދުރު ހަނދާނަކީ ކުދިކުދި ދޯނި ފަހަރު ބަންނަ ހަނދާން. ކާނި، ދިއްގާ، ހިރުނދު ކަހަލަ އެކިއެކި މޫ ނަގައިގެން ފަށަނާ ދެމާއްޔާ ލައިގެން ފަހަރަކު މަޑުލެއް ޖަހައިގެން ކުދިކުދި ދޯނި ފަހަރު ބެންނެވި ހަނދާންވޭ. އެންމެ ފުރަތަމަ ހަނދާންވާ އިރު 2 ފޫޓު ހުންނަވަރުގެ ދޯނިފަހަރު ބަންނަ ހަނދާންވޭ. އޭރު ރަށުގެ ދެކުނު ފަރާތުގައި، ގުމްރީގެއާއި އެވަރުބުލޫ ގެއާ ދިމާ އަތިރިމާތީގައި އޮންނާނެ ކޯރެއް، ބައްޕަ ބަންނަ އެ ކަހަލަ ކުދި ދޯނިފަހަރު ހިފައިގެން އެ ކޯރުގައި ދޯނި ދުއްވަން އަޅުގަނޑު ދާ ހަނދާން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ވޭ. އޭރު އަޅުގަނޑު އުމުރުން 8 އަހަރު 9 އަހަރު ވަރުވާނީ. އެއް ދުވަހަކު އޭގެ ދޯންޏެއް ދުއްވަން އެ ކޯރުގައި އުޅެނިކޮށް ތުއްތު ހުސައިންބެ އައިސް އަޅުގަނޑު އަތުން އެ ދޯނި އަތުލައިގެން ދިޔަ ހަނދާން ވެސް ވޭ" ތުޅާދޫ ސްކޫލުގެ ކުރީގެ ޑެޕިއުޓީ ޕްރިންސިޕަލް، މުޙައްމަދު އާކުރެއްވީ މީގެ 60 އަހަރު ކުރީގެ ހަނދާންތަކެވެ.
"އޭގެ މާ ފަހުން، އަހަރެމެން ބޮޑެތިވީ ފަހުން ވެސް ބައްޕަ، ދޯނިފަހަރު ބަން ހަނދާންވޭ. އެއްފަހަރަކު 5 ފޫޓަށްވުރެ ވެސް ދިގު މަސްދޯންޏެއް ކަނދުލަކުޑި ބޭނުންކޮށްގެން ބަން ހަނދާން ވެސްވޭ" މުހައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުބެ އުޅުއްވި ގެއިން މިއަދު ވެސް އަބުދުބެގެ ތެދުއުއިވަޑާމުގެ ހުނަރު ފެންނާން އެބަ ހުއްޓެވެ. ގޭގައި ހުރި ބޮޑު ދެ އަލަމާރިއަކީ އަބުދުބެގެ މަސައްކަތެވެ. ގޭގައި ހުރި އަދަރާދަ ގޮޑިއަކީ ވެސް އޭގެ ހެތްކެކެވެ.
"އަހަރެން ކުޑަ އިރު، ވަޑާންކުރާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ބައްޕަ ފެނުނު. ޚާއްޞަކޮށް، ތެދު އުއި ވަޑާންކުރާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި. އަލަމާރި ޖަހާނެ ވަރަށް ރީތިކޮށް. އަދަރާދަ ގޮނޑި، ކުޑަދޮރު، ބޮޑުދޮރު، ދޮރުފަތް ކަހަލަ އެ ޒާތުގެ ވަރަށް ގިނަ އެއްޗެހި ހަދާނެ" މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
ކަނބުރުވެރިކަމަކީ ވެސް އަބުދުބެގެ ފާހަގަކުރެވޭ ދާއިރާއެކެވެ. އެކަން އަބުދުބެ ކުރެއްވީ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުއްވުމުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ލިބިވަޑައިގެން ހުންނެވި ފުދުންތެރި ހުނަރުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެކަން އަބުދުބެ ކުރެއްވީ ބޮޑު ހުސައިންބެގެއާއި އަބުދުބެ އުޅުއްވި ގެއާ ދޭތެރޭގައި އޭރު އޮތް ފުޅާ ގޯޅިގައި ހުރި ކަނބުރުގެ މަސައްކަތަށް ޚާއްޞަ ތަނުގައެވެ. އެ ތަނުގައި ގިރުނބާ ވެސް ހުއްޓެވެ. ތުޅާދޫ ކައުންސިލްގެ ނައިބު ރައީސް މުޙައްމަދު އަލިމަނިކު ވިދާޅުވީ އަބުދުބެގެ މަސައްކަތް ވަރަށް ގާތުން ފެނިވަޑައިގަތުމުގެ ނަސީބު އޭނާއަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި ކަމަށެވެ.
"އަޅުގަނޑު އުފަންވީ ތުޅާދޫ ގޯނބިލިމާގޭގައި. އަޅުގަނޑު އެންމެ ކުޑައިރު އުޅުނީ ވެސް އެ ގޭގައި. އެއީ މަންމަ ފަރާތު ކާފަގެ ގެ. އެ ގެއާ ޖެހިގެން ކަރަންކާމާގެ ހުންނާނީ. އެންމެ ކުޑަ އިރު ހަނދާންވަނީ އަބުދުބެ ކަނބުރު މަސައްކަތް ކުރާ ހަނދާން. އޭރު ގޯނބިލިމާގެއާ ކަރަންކާމާގެއާ ދޭތެރޭގައި އޮންނާނެ ވަރަށް ބޮޑު ގޯޅިއެއް. އެ ގޯޅިތެރޭގައި ގިރުނބާ އަޅައިގެން އަބުދުބެ އެ މަސައްކަތް ކުރާތަން ފެނޭ. ނަގިލި، ކަތިވަޅި، އާދައިގެ ވަޅި ހަދާނެ. މަސްބާނާ ބުޅި ވެސް ޖަހާނެ. އަދި ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތަށް ބޭނުންވާ ކަށިވެސް ތަޅާނެ" މުޙައްމަދު އަލިމަނިކު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުބެ ކުރެއްވި މަސައްކަތްތަކުގައި ބޭނުންކުރެއްވި ބައެއް އާލާތްތައް
އަބްދުބެގެ ހުނަރު ތަފާތު އެހެން ފަންނުތަކުގައި ވެސް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އަބުދުބެއަކީ އިންޖީނުގައި ހުންނަ ދަގަނޑު ހޮޅިއާއި ލޮއިން ހުންނަ ހޮޅި ފަދަ ތަފާތު ހޮޅިތައް ފަޅައިގެން ދިޔުމުން ނުވަތަ އެފަދަ ހޮޅިތައް ފޫދިޔުމުން އެ ހޮޅިތައް ބެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ކޮށްދެއްވި ޚިދުމަތްތެރިއެކެވެ.
"ވަރަށް ގިނައިން ބައްޕަ ގާތަށް މީހުން އަންނާނެ އެފަދަ ހޮޅިތައް ބެއްދުމަށް. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ޔަންމާ އިންޖީނުގެ އެކި ބައިތަކަށް ތެޔޮ ފޮނުވުމަށް ހުންނަ ދަގަނޑު ހޮޅި ނުވަތަ ލޮއިން ހުންނަ ހޮޅި ފައިޅައިގެން ދިޔައީމާ އެފަދަ ހޮޅިތައް ބެއްދުމުގެ މަސައްކަތްތައް ވެސް ވަރަށް މޮޅަށް ބައްޕަ ކުރެއްވި" މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
"ފޫގޮސްފައި ހުންނަ ދަގަނޑު ހޮޅި ބައްދަނީ ލޮޔާއި ބައްދާ ރަންކަރާއި ހުދުމަޅާ އެ ކަހަލަ ބާވަތްތައް އަޅައި ހޫނުކޮށްގެން. ހޫނުކުރަނީ ކަރާސީނު އަޅާފައިހުންނަ ޕްރެޝަރ ބައްތިއެއް ބޭނުންކޮށްގެން. އެ ބައްތީގެ ހުޅުގަނޑު ވަރަށް ޕްރެޝަރުގައި ފޮނުވާލައިގެން އެ ފަދަ ހޮޅިތައް ބައްދަނީ. ލޮއިން ހަދާފައި ހުންނަ ހޮޅިތައް ފަޅައިގެން ދިޔައިމާ ވެސް ވަރަށް މޮޅަށް ބައްދާނެ. އެދު ވަސްވަރު ރަށުގެ ވަރަށް ގިނަ އިންޖީނު ދޯނިފަހަރުގެ އިންޖީނަށް އެ ކަހަލަ މައްސަލަ ދީމާވީމާ ހޮޅި ބައްދަން ބައްޕަ ގާތަށް އަންނަ ހަނދާންވޭ" އަޙުމަދު ވެސް އޭނާގެ ބައްޕަގެ އެ މަސައްކަތް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
އަބުދުބެއަކީ ގޭތެރޭގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހަމަ ކޮންމެ ކަމަކަށް ބޭނުންވާ އަތުހިފާ ސާމާނާއި ގެވެހިކަންވާރު ތައްޔާރު ކޮށްދެއްވި އެހީތެރިއެކެވެ.
"ޓިނުން ތަކެތި އުފެއްދުމަކީ ވެސް ބައްޕަ ކުރައްވާ ކަމެއް. ދާނި އުނބު، ދިޔަދޮއި ފަދަ ތަކެތި ހެދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރައްވާނެ. ކައްކާ ތެލި ފަދަ ތަކެތި ހަލާކުވީމާ އެ ތަކެތި ތަކެތި ހަދާނެ. ދިރިއުޅުމުގައި ގޭތެރެއަށް ބޭނުންވާ ކޮންމެ ކަމެއް، އެފަދަ ކޮންމެ އެއްޗެއް ވެސް ބައްޕަ އަމިއްލަ އަތުން ތައްޔާރު ކުރައްވާނެ. ބައްޕައަކީ ހަނުތަޅާ މީހެއް. ލިޔެލާ ޖެހުމުގައި ގެންގުޅޭ އެކި ކަހަލަ ކަށި، އަދި ވަޅި، ފޯއްވަޅި ފަދަ ތަކެތި ވަރަށް މޮޅަށް ހަނުލައި ތޫނުކޮށްހަދާނެ. ކަރަންޓް ނެތް އެ ދުވަސްވަރު އަތްބައްތިއާއި ފުޅި ބައްތި ވަރަށް ރީތިކޮށް ވަރަށް ގިނަ އިން ހެއްދެވި. އަތްބައްތިއާއި ފުޅިބައްތީގެ ހޮޅިޔާ ހޮޅިޔަށް ލައްވާ ފުށާ އެކު ވަރަށް ރީތިކޮށް ބައްތިހެއްދެވި. އެއީ ވަރަށް ފަރިތަކަމާ އެކު ބައްޕަ ކުރެއްވި ކަމެއް" އަބުދުގެ ދަރިފުޅު މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުބެގެ ހުނަރު، އެތައް ރޮނގަކުން ފާހަގަކުރެވުނު ނަމަވެސް އަބުދުބެ ޚާއްޞަވެފައި ވަނީ ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތަށެވެ. އަބުދުބެގެ ބައްޕަ ކުރައްވަމުން ގެންދެވި ލިޔެލާޖެހުމުގެ އެ މަސައްކަތުގައި ވަރަށް ތުއްޕުޅު އިރުއްސުރެ ވެސް އަބުދުބެ ބައިވެރިވެވަޑައިގެން އުޅުއްވިއެވެ. އެ ހުނަރު ބައްޕަގެ ކިބައިން ހޯއްދަވައި ވަރަށް ފުރިހަމައަށް އެ މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. އެންމެ ޒުވާން އިރު، މަސްވެރިކަމުގައި ރަސްމީކޮށް އުޅުއްވި ނަމަވެސް އަބުދުބެ އަބަދުވެސް އުޅުއްވީ ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައެވެ.
"ލިޔެލާ ޖެހުމާގުޅޭ ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ބައްޕަ ކުރެއްވި. އަދި ލިޔެލާ ޖެހުމުގެ މަސައްކަތަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ އާލާތްތަކެއް ވެސް ބައްޕަ އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކުރެވި. މަސްވެރިކަން ކުރުން ހުއްޓާލި ފަހުން ބައްޕަ ޚާއްޞަވީ ލިޔެލާ ޖެހުމުގެ މަސައްކަތަށް އެކަނި. ލިޔެލާ ޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ދާއިމީކޮށް ކުރެއްވުމުގެ ކުރިން ވެސް އެ މަސައްކަތް ކޮށް އުޅުއްވި. އެންމެ ފަހު ވަގުތާ ޖެހެން ވެސް އެ މަސައްކަތުގައި ބައްޕަ ދެމިހުންނެވި" އަބުދުބެގެ ދަރިފުޅު، އަޙުމަދު ޞާލިހު، އޭނާގެ ބައްޕަގެ ލިޔެލާޖެހުމުގެ ޚިދުމަތާ މެދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އައްޑޫ މީހަކު ދަމަމުންދާ އިރު އަބުދުބެ ލިޔެލާޖަހަނީ
އަބުދުބެއަކީ އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ ރާނީ ދިވެހިރާއްޖެ ވަޑައިގެންނެވި އިރު ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ދައްކާލެއްވުމަށް ތުޅާދޫން މާލެއަށް ދިޔަ ޓީމުގެ މެންބަރެކެވެ. ލިޔެލާޖެހުމުގެ ދާއިރާއިން އެތައް ކާމިޔާބެއް ރަށާއި އަތޮޅަށް ހޯއްދަވައިދެއްވި ތުޅާދޫ ފަޚުރިވެރި ދަރިއެކެވެ.
1979ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި މާލެއާއި ރާއްޖެތެރޭގެ އަތްތެރި މަސައްކަތުގެ މައުރަޒުން ދެފަށްލާ ޖަހައި ކުރެހުމުން 3ވަނަ ލިބުނީ އަބުދުބެ ހެއްދެވި ދުންދަނޑިޖަހާ އެއްޗަށެވެ. 1982 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަތްތެރި މަސައްކަތުގެ މައުރަޒުގައި މުޅި މުބާރާތުން 2ވަނަ ލިބުނީ ވެސް އަބުދުބެ ލާޖަހައި ކުރެއްސެވި މާޖަހާ އެއްޗަށެވެ. 1985ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަތުމަސައްކަތާއި އަތްތެރި މަސައްކަތުގެ މައުރަޒުން ލިޔެލާޖެހުމާއި ލާފެންކުރުމުގެ ބައިން 2ވަނަ ހޯދީ ވެސް އަބުދުބެއެވެ. އެފަހަރު ހެއްދެވީ "ޗެލެންޖު ތަށި" ކިޔާ ތަށްޓެކެވެ. 1988ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި އަތްތެރި މަސައްކަތުގެ މައުރަޒުން، ލިޔެލާޖެހުމާއި ލާފެންކުރުމުގެ ބައިން، 2ވަނަ ހޯއްދެވީ ވެސް އަބަދުބެއެވެ. އެ ފަހަރު ހެއްދެވީ މާއަޅާ ތަބަކެކެވެ. މިފަދަ އެތައް ކާމިޔާބެއް އަބުދުބެ ހޯއްދެވިއެވެ.
އަބުދުބެއަކީ ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ފަތުރުވެރިންނަށް ދައްކާލުމަށް ރިސޯޓެއްގައި އެންމެ ފުރަތަމަ މަސައްކަތްކުރެއްވި ޚިދުމަތްތެރީންގެ ތެރެއިން ޚިދުމަތްތެރިއެކެވެ.
"އަބުދުބެ އަކީ ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ވަރަށް މޮޅަށް ކުރެއްވި ބޭފުޅެއް. 1992ން ފެށިގެން 1994 ނިމެންދެން އަބުދުބެއާ އޭނާގެ އަހުމަދާ ދެ ބޭފުޅުން އެ މަސައްކަތް ކުރައްވަން މި ރިސޯޓުގައި އުޅުއްވި. ގެސްޓުންނަށް ފެންނަހެން އެ މަސައްކަތްކުރެއްވީ. ފަތުރުވެރީންނަށް ލައިވްކޮށް ފެންނަހެން ތަކެތި ހަދާފަ ވަގުތުން ވިއްކަން ވެސް ވިއްކާނެ. ލިޔާތަކެތި ގަންނަން ލިބޭހެން ޑިސްޕްލޭކޮށްފައި ބަހައްޓަފައި ހުންނާނީ. އަބުދުބެއަކީ އެ މަސައްކަތް ވަރަށް މޮޅަށް ކުރެއްވި ބޭފުޅެއް" ބަނޑޮސް އައިލޭން ރިސޯޓްގެ އެޗް އާރު އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ، އާދަމް ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
ބަނޑޮސް އައިލެންޑް ރިސޯޓުގައި: އަބުދުބެއާއި އޭނާގެ ދަރިފުޅު އަހުމަދު ޞާލިޙު ލިޔެލާ ޖެހުމުގެ މަސައްކަތުގައި
އަބުދުބެގެ ހުނަރު ފެނުނީ ހަމައެކަނި މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ ދާއިރާއަކުންނެއް ނޫނެވެ. މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ އިންވެސް އަބުދުބެގެ ފަންނުވެރިކަން ވަނީ ފެނިފައެވެ.
"ބައްޕަގެ ޒުވާން ދުވަސްވަރު ބައްޕައަކީ ވަރަށް ރީތިކޮށް ލަވަވިދާޅުވެ ހަރުމޮނިޔަމް ކުޅުއްވައި އުޅުނު މީހެއް. އަޅުގަނޑުގެ އުމުރުން ހައެއްކަ އަހަރުގައި ބައްޕައާ އެކުގައި ރަށްވެހިގެތެރެއަށް ދާ ހަނދާންވޭ. އޭރު ހުޅަނގު ކޮޅު ކުލަބުގޭތެރޭގައި ގެންގުޅުނު ހަރުމޮނިޔާއެއް ރަށްވެހިތެރޭގައި ހުރޭ. ރަށްވެހިގޭ ބޮޑު އުނދޯލިގައި ބައްޕަ ހަރުމޮނިޔާ ކުޅުއްވާ ހަނދާންވޭ. އޭރު ބައްޕާއާ އެކުގައި އަހަރެން ވެސް އެތަނަށް ގެންދާ ހަނދާންވޭ. ބައްޕަ އެކަން އޭރު ކުރައްވާ ހަނދާންވަނީ އަމިއްލައަށް. ގްރޫޕަކާ އެއްކޮށެއް ނޫން" މުހައްމަދު އާކުރެއްވި އޭނާގެ ތުއްޕުޅު އިރުގެ ހަނދާނެކެވެ.
"އެއް ފަހަރަކު ދަތުރުވަރެއްގައި ތޮއްޑޫގައި ލަވައެއް ކިޔައިދީގެން ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކަށް އެ ލަވަ ރީތިވި. އެހެންވެ ބައްޕަ ލައްވާ ލަވަކިޔުއްވަން ގިނަ ބަޔަކު އުޅުނުކަމަށް ބައްޕަ ބުނުއްވި" އަބުދުބެގެ އުމުރުން ވަރަށް ދުވަސްވީ ފަހުން ވިދާޅުވި ވާހަކައެއްގެ ހަނދާން މުޙައްމަދު އާކުރެއްވިއެވެ.
އަބުދުބެގެ ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން
އަބުދުބެއަކީ މަސައްކަތްތެރި ހަޔާތެއް ކާމިޔާބު ކުރެއްވި ފަދައިން ދިރިއުޅުމުގެ ހަޔާތް ވެސް ކާމިޔާބު ކުރެއްވި ނަމޫނާއެކެވެ. އެ ކާމިޔާބީގެ އެންމެ ބޮޑު ހިއްސާދާރަކީ އަބުދުބެގެ އަންހެނުން ޢާއިޝަތު ޢަލީއެވެ.
"އަޅުގަނޑުމެންގެ 11 ކުދިންގެ ކަންކަމުގައި އުޅުއްވާނީ މަންމަ. ބައްޕައަށް ވުރެ އެ ކަންކަމުގައި މަންމަ މާ ބޮޑަށް އުޅުއްވާނެ. މަންމައަކީ ވަރަށް މަޑުމައިތިރި މީހެއް. ކުދީންގެ ހުރިހާ ކަމެއް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ބެލެހެއްޓެވި ހެޔޮ ލަފާ މީހެއް. ހުރިހާ ވަގުތެއް ވެސް ހޭދަކުރައްވާނީ ކުދީންނާ އެކު ގޭތެރޭގައި. މަންމައަކީ ވަރަށް ގެވެހި އަންހެނެއް" މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރަޙްމާން އޭނާގެ މަންމަ ސިފަކުރެއްވިއެވެ.
"ބައްޕައަކީ ކުދީންނާ މާ ވާހަކަ ގިނަ ބައްޕައެއް ނޫން. އެހެނަސް އެއީ ކުދީންގެ ކަންކަން ގާތުން ބެލެހެއްޓި ބައްޕައެއް. އެއީ ވަރަށް ހަރުދަނާ ބައްޕައެއް. ބައްޕައެއްގެ ޒިންމާ އަދާކުރެއްވި ބައްޕައެއް. ބައްޕައަކީ ވަރަށް ހެޔޮ މީހެއް. މަންމައަކީ މުޅި ގޭތެރެ ބެލެއްޓި މަންމައެއް. 11 ކުދިން ގެންގުޅު އިރު، ކުރިން އޮޑި ދޯނިފަހަރު ވެސް ގޭގައި ދުއްވި. އެހައި ބުރަކޮށް އުޅުއްވަމުން ވެސް އަޅުގަނޑުމެން ހުރިހާ ކުދީންގެ ކަންތައްތައް ވެސް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ބެލެހެއްޓި. އެއީ ވަރަށް ކެތްތެރި މަންމައެއް. އަވަށްޓެރިންނަށް މަންމަ ވަރަށް ހެޔޮވާނެ. އެންމެންނާ ވެސް ވަރަށް ގާތްކަންވާނެ" އަބުދުބެގެ އެންމެ ހަގު ދަރިފުޅު އާމިނަތު ޢަބުދުއްރަހުމާނު، އޭނާގެ ބައްޕައާއި މަންމަ ސިފަކޮށްދެއްވިއެވެ.
އަބުދުބެގެ ދެމަފިރީންނަކީ އާއިލާއާއި އަވައްޓެރީންނަށް އަޅައިލެއްވި އޯގާތެރި ދެމަފިރީންނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އަބުދުބެގެ އަންހެނުންނަކީ އަވައްޓެރީންނާ ގާތް ގުޅުމެއް ބޭއްވި އެހީތެރިއެކެވެ. އެ އެހީތެރިކަން ދުރުތިބީންނަށް ވެސް ފޯރިއެވެ. "މަންމަ އެންމެ ގާތްކަން އޮންނަ އެއް ގެއަކީ ކަންމަތީއިރުމަތީގެ. އެގޭ ދައިތަގޮއްޔަކީ މަންމަގެ އެންމެ ގާތް އެކަކު. ދިލާވަރުގޭ ޒުލައިޚާ ކައްޕި ދަލޭކައަކީ ވެސް މަންމައާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ މީހެއް. އެފަދަ ކިތަންމެ ބަޔަކު އޭރު އުޅުނު. އޭރު ގޯތީގައި އޮޑި ދޯނިފަހަރު ދުއްވުމާއި ކާފަޔާއި ބައްޕަގެ މަސައްކަތްތެރި ކަމުގައި އަޅުގަނޑުމެން އާއިލާ އުޅުނީ ކޮންމެ ވެސް ވަރެއްގެ ފުދުންތެރިކަމެއްގައި. އެގޮތުން އަވަށްޓެރިންނާއި ދުރުތިބީންގެ ތެރެއިން ވެސް އެ ފަދަ އެހީތެރިކަމަށް ބޭނުންވާ މީހުންނަށް މަންމަ އެހީތެރިވެ އުޅުއްވި" މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުބެގެ ދެމަފިރީންގެ އެހީތެރިކަން ލިބުނީ ހަމައެކަނި ތުޅާދޫއަކަށް ނޫނެވެ. ރަށުން ބޭރު ކުދިންނަށް ވެސް އެ ދެމަފިރީންގެ އޯގާތެރިކަމާއި އަޅާލުންވަނީ އިންތިހާއަށް ލިބިފައެވެ. އެ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެއްވި އެއް ކުއްޖަކީ ވަރަށް ކުޑައިރު ޔަތީމުވި އއ. ތޮއްޑޫ ޢަބުދުﷲ އެވެ.
"ވަރަށް ކުޑައިރު ޔަތީމު ދެ ކުދީން ތޮއްޑޫން ތުޅާދުއަށް ގެނައި. އެއީ ޢަބުދުﷲ ކިޔާ ކުއްޖަކާއި މުހައްމަދު ކިޔާ ކުއްޖެއް. ޢަބްދުﷲ ގެންގުޅުނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގޭގައި. އެއީ އަބުދުﷲ ވަރަށް ކުޑައިރު ކާފަ ގެނައި ކުއްޖެއް. އެހެނަސް އަބުދުﷲގެ ކަންކަން ވެސް ބެލެހެއްޓީ މަންމަ އާއި ބައްޕަ. ދެން އޭގެ ފަހުން ޢަބުދުﷲ ގެ ދެކުދިން ވެސް ގެއަށް ގެނައި. އެއީ ޝަޒިއްޔާއާއި ސިރާޖު. އެ ޝަޒިއްޔާ ގެންގުޅުނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މައިންބަފައިންގެ ގޭގައި. ސިރާޖު ގެންގުޅުނީ އަޅުގަނޑުގެ ކޮއްކޮ މަރިޔަމް." މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
ލިޔެލާޖެހި މާޖަހާ އެއްޗެއް އަބުދުބެ ބައްލަވައިލައްވަނީ
އަބުދުބެގެ ދެމަފިރީންވަނީ ކިޔަވައިދިނުމަށް ޓަކައި އެހެން ރަށްރަށުގެ ކުދިން، ތުޅާދޫއަށް ގެންނަވައި އަމިއްލަ ގޭގައި ގެންގުޅުއްވާފައެވެ. އަބުދުބެ ގެންގުޅުއްވި ބައެއް ކުދީންނަކީ ތުޅާދޫ ސްކޫލުގެ ތާރީޚް އެ ބޭފުޅަކާ ގުޅިފައިވާ، ތުޅާދޫގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އުފެއްދި މަދަރުސާގެ، އެންމެ ފުރަތަމަ މުދައްރިސް ކަނޑިތީމު ދޮން އިބްރާހީމްބެގެ އާއިލާއަށް ނިސްބަތްވާ ކުދީންނެވެ. ދޮން އިބްރާހީމްބެ ތުޅާދޫގައި ހުންނެވީ އަބުދުބެގެ ބައްޕަގެ ބެއްލެވުމުގެ ދަށުގައި، އެ ގޭގައެވެ.
"އަހަރެން ކުޑައިރު، ގޭގައި އުޅުނު ކަނޑިތީމު ދެ ކުދީން. އެއީ މުހައްމަދު ވަހީދާއި އަބުދުލް ޙަކީމު. އެ ކުދިން ކިޔަވަން އުޅުނީ ރަށު ސްކޫލުގައި. އޭގެ ތެރެއިން މުޙައްމަދު ވަޙީދަކީ ކަނޑިތީމުގެ ގާޒީކަން ވެސް ކުރެވި ޚިދުމަތެރިއެއް. އަދި ހަމަ އެދުވަސްވަރު އުނގޫފާރު ހަފުސާ ކިޔާ އަންހެން ކުއްޖަކު ވެސް ގެންގުޅު ކަމަށްވޭ. އެއީ އުނގޫފަރު ތަކުރުފާނު ގެ ކުއްޖެއްކަމަށް ވަނީ. އޭގެ ވަރަށް ފަހުން ވެސް ކަނޑިތީމު ކުއްޖަކު ކިޔަވަން ގޭގައި ހުރި. އެއީ މުޙައްމަދު އަޝްރަފު ކިޔާ ކުއްޖެއް" މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އުމުރުން 11 އަހަރުގައި ށ. ކަނޑިތީމު ދޫކުރައްވައި، ތުޅާދޫއަށް ކިޔަވަންވަޑައިގެން އަބުދުބެމެން ގޭގައި، ކިޔަވަން އުޅުއްވި މުޙައްމަދު އަޝްރަފް ވިދާޅުވީ އަބުދުބެގެ ދެމަފިރީންނަކީ ވަރަށް ހެޔޮ، އަމިއްލަ ދަރިއަކު ފަދައިން އޭނާ ބެލި ދެމަފިރީންކަމަށެވެ.
"އަޅުގަނޑު ތުޅާދޫގައި ކިޔަވަން ހުރީ ކަރަންކާމާގޭގައި. އަޅުގަނޑު ބެލެހެއްޓީ އަބުދުބެގެ ދެމަފިރިން. އަބުދުބެއާއި އައިސައްތަ. އަސްލު އެންމެ ފުރަތަމަ ތުޅާދުއަށް ދިޔައިރު އެ މީހުންނަކީ ކޮން ބައެއް ކަމެއް އަހަންނަކަށް ނޭނގެ. އެކަމަކު ދިޔައިމާ އެނގުނީ. އެއި ވަރަށް ހެޔޮ ބައެއްކަން. ވަރަށް ގާތްކޮށް އެ މީހުންގެ ދަރިއެއްހެން އަހަރެން ގެންގުޅުނީ. ދެން ކިޔެވުމުގެ އިތުރުން ހަމަ އެ ގޯތި ކުދީންނެކޭ އެއްގޮތަށް އެ މީހުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކުގައި ވެސް ބައިވެރިކޮށްގެން ގެންގުޅުނީ. އަބުދުބެ ލާޖަހާފައި ހުންނަ ތަކެތިން ލާނެގުމުގެ މަސައްކަތް ވެސް ކުރަން. އެކަން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ކުރަން އޭރު އެނގޭ. 3 އަހަރު ވަރު އެ ރަށުގައި އެ ގޭގައި އުޅުނިން" ކަނޑިތީމު ސްކޫލުގެ ލީޑިންގ ޓީޗަރަކަށް އެތައް ދުވަހަކު އުޅުއްވި އަޝްރަފް ވިދާޅުވިއެވެ.
އަބުދުބެގެ ދެމަފިރީންނަށް ލިބިވަޑައިގަތީ 11 ބޭފުޅުންނެވެ. އެއީ ޙައްވާ ޢަބްދުއްރަޙުމާނާއި ޝަހީމާ ޢަބްދުއްރަޙުމާނާއި މުޙައްމަދު އަބުދުއްރާހުމާނާއި އަނީސާ ޢަބުދުއްރަޙުމާނާއި މަރިޔަމް ޢަބުދުއްރަޙުމާނާއި ފާޠިމަތު ޢަބުދުއްރަޙުމާނާއި ރާޝިދާ ޢަބުދުއްރާޙުމާނާއި އަޙުމަދު ޞާލިޙާއި އާމިނަތު ޢަބުދުއްރަޙުމާނާއި އިބްރާހީމް ޞާލިޙު އަދި އިސްމާޢީލް ޢަބުދުއްރަޙުމާނެވެ.
މިއިން ކޮންމެ ކުއްޖަކީ ވެސް ކޮންމެ ވެސް ރޮނގަކުން ފާހަގަކުރެވޭ ޚިދުމަތްތެރިއެކެވެ. އަދި މިއިން ކޮންމެ ކުއްޖަކުވެސް ވަނީ ސްކޫލް ދައުރުގައި ކިޔެވުމުގައި ވަރަށް ހިތްވަރު ކުރައްވާފައެވެ. މިހާރު ވެސް ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތުގައި ބައެއް ކުދީން ދެމި ތިއްބެވި އިރު އަނެއްބައި ކުދިން ވަނީ، ދިގުމުއްދަތެއް ވަންދެން ޚިދުމަކުރެއްވުމަށް ފަހު ރިޓަޔަރ ކުރައްވާފައެވެ. ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާއާ ގުޅިވަޑައިނުގެން ތިއްބެވި ކޮންމެ ބޭފުޅަކީ ވެސް ހެޔޮލަފާ ދިރިއުޅުމެއް އުޅުއްވަމުން ގެންދަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އަބުދުބެގެ ހަޔާތަކީ ނަމޫނާއެކެވެ. މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ ގިނަ ފަންނުތަކުގައި އެއީ ތުޅާދޫގެ ފަޚުރެކެވެ. އަބުދުބެ ފާހަގަކުރެވެނީ ކެޔޮޅެއްގެ ގޮތުން މަސްވެރިކަމުގައި އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. ކިއްސަރުވަޑާމާއި ތެދުއުއި ވަޑާމުގައެވެ. ކަނބުރު މަސައްކަތް ކުރެއްވުމުގައެވެ. ގޭތެރެއަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ ތަކެތި ތައްޔާރު ކުރެއްވުމުގައެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ލިޔެލާޖެހުމުގައެވެ. މި ހުރިހައި ކަމެއް ކުރައްވަމުން ވެސް ހެޔޮލަފާ އާއިލާއެއް އަބުދުބެ ބިނާކުރެއްވިއެވެ. އަބުދުބެ އަވަހާރަވީ 92 އަހަރު ދުނިޔޭގައި ހޭދަކުރެއްވުމަށް ފަހު ދުނިޔެ ދޫކުރައްވާފައި ވަނީ 7 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައެވެ. އަބުދުބެގެ އަންހެނުން ޢާއިޝަތު ޢަލީ ދުނިޔެ ދޫކުރައްވާފައި ވަނީ، 1987 ގައެވެ.
