ޙުސައިން ޢަފީފު ނިސްބަތްވެ ވަޑައިގަންނަވަނީ ތުޅާދޫގެ ގަދަރުވެރި އާއިލާއަކަށެވެ. ތުޅާދޫ މީހުންގެ ބަހުން ނަމަ ބޮޑުގެ ޢާއިލާއަށެވެ. ތުޅާދޫ ފިޔަޖަހާގޭ ޢަލީ މޫސާއާއި ޢާއިޝަތު ޢަލީއަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ޙުސައިން ޢަފީފަކީ ދެވަނައަށް އެންމެ ދޮށީ ފިރިހެންދަރިފުޅެވެ. ޙުސައިން ޢަފީފުގެ އަނބިކަނބަލުންނަކީ، ތިލަދުންމަތީ އުތުރުބުރީ ބާރަށު ސުވާސާގޭ އިބްރާހީމް މޫސާއާއި ތުޅާދޫ މާލިމީގޭ އާއިޝަތު އިބްރާހީމްގެ ދަރިކަނބަލުން އާމިނަތު އިބްރާހީމެވެ.
އަފީފުބެއާއި އަނބިކަނބަލުން އާމިނައްތަ
އަފީފުބެއަކީ، އޭނާގެ ވަރަށް ތުއްޕުޅު އިރު ކިޔެވުމުގެ ތެރެއަށް ނުކުމެވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ ވެސް ފުރަތަމަ މަދަރުސާއަކަށް ވެފައި ވަނީ އެ ކުއްޖެއްގެ މައިންބަފައިންގެ ގެ، ނުވަތަ ކިޔަވައިދޭ ކޮންމެ ވެސް އެދުރުބެއެއް ނުވަތަ ނުވަތަ އެދުރު ދައިތައެއްގެ ގެއެކެވެ. އަފީފުބެގެ ވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ އެދުރުގެއަކީ ފިޔަޖަހާގެއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ އެދުރުންނަކީ އޭނާގެ މަންމައާއި ބައްޕައެވެ. ރަސްމީގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ ކިޔަވާވިދާޅުވި މަދަރުސާއަކީ އޭރުގެ ތުޅާދޫ މަދަރުސާއެވެ. ތުޅާދޫ މަދަރުސާގައި ދުވަސްކޮޅަކު އުޅުއްވުމަށް ފަހު ތުޅާދޫން އޭދަފުށްޓަށް ކިޔަވަން ދިޔަ ކުދީންގެ ތެރޭގައި އަފީފުބެ ވެސް ހިމެނިވަޑައިގަތެވެ. އޭދަފުށްޓަށް ވަޑައިގެން ދާރުއްޠަލަބާގައި ކިޔަވައި ވިދާޅުވުމަށް ފަހު ރަށަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
އަފީފުބެއަކީ އާއިލާގެ ތެރޭގައި އޮތް މަސްވެރިކަމުގެ މަސައްކަތަށް މާ ބޮޑު ޝައުގުވެރިކަމެއް ދެއްވި ބޭފުޅެއް ނޫނެވެ. ތުއްޕުޅު އިރުއްސުރެ ވެސް މޫދަށް އެރުއްވުމާއި މަސްހިއްޕެވުމުގެ ވިސްނުންފު އަފީފުބެ ނުގެންގުޅުއްވައެވެ. އެ ދުވަސްވަރުގެ ހަނދާންތައް އާކުރައްވަމުން އަފީފުބެއާ އެއްބަޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮ އުސްމާނު ޢަލީ ވިދާޅުވީ އަފީފުބެއަކީ މަސްވެރިކަމާ ދުރު ބޭފުޅެއް ކަމަށެވެ.
އަފީފުބެ އާއިލާގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ފިރިހެން ބޭފުޅުން
"ކުޑައިރު އަފީފުބެއާ އެންމެން އެއްކޮށް އުޅޭ ހަނދާންވޭ. ބައްޕައާ އެކު އަތިރިމައްޗަށް އަދި މޫދަށް އެރިގެން މަސްބާނާށާއި ދާޖަހަންދާ އިރު އަފީފުބެ އެއްވެސް ވަރަކަށް އެކަންކަމުގައެއް ނޫޅުއްވާނެ. ބޮޑުދޮންބެއާއި އުމާރުބެއާއި އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން، ބައްޕައާ އެކު މަސްބާނަން ދާ ހަނދާންވޭ. އެކަމަކު އެ ކަހަލަ ކަމަކު ކުޑަބެ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ނޫޅުއްވާނެ. ދެން ތަންކޮޅެއް ބޮޑުވި ފަހުން ވެސް އަފީފުބެއަކީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް މަހަށް ވަޑައިގެން އުޅުއްވާ ބޭފުޅެއް ނޫން. އަޅުގަނޑާއި އުމަރުބެއާ ދެ މީހުން އެހެން މަހަށް ގޮސް ވެސް އުޅެން. އަފީފުބެއަކީ ހަމަ އެއް ގޮތަކަށް ވެސް މަސްވެރިކަމުގެ ބޭފުޅެއް ނޫން" ކުރީގެ ބޮޑުކަތީބު އުސްމާނު ޢަލީ އާކުރެއްވީ އަފީފުބެއާ ގުޅޭ ގޮތުން މީހާރު ހަނދާންވާ އެންމެ ދުރު ހަނދާންތަކެވެ.
މީލާދީން 1950ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅުގައި ތުޅާދޫ މަދަރުސާގެ މުދައްރިސެއްގެ ގޮތުގައި އަފީފުބެ ކިޔަވައިދެއްވަން ފެށްޓިއެވެ. އެއީ އަފީފުބެގެ އުމުރުން ގާތްގަނޑަކަށް 16، 17 ވަރަކަށް އަހަރުގައެވެ. އޭގެ ފަހުން 1950 އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅު، ބ.އަތޮޅު މާއްޑޫ މަދަރުސާގައި ވެސް ކިޔަވައިދެއްވިއެވެ. އެއީ 1968ވަނަ އަހަރު މާއްޑޫ މީހުން އޭދަފުށްޓަށް ބަދަލުކުރުމުގެ މާ ކުރިންނެވެ.
"އަޅުގަނޑުމެން މާއްޑޫގައި ދިރިއުޅުނު އިރު، މާއްޑޫ މަދަރުސާގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔަވައިދެއްވި ބޭފުޅެއް ޢަފީފަކީ، ޢަފީފަކީ މާއްޑޫ މަދަރުސާގައި އަޅުގަޑުމެންނަށް ކިޔަވައިދެއްވި އަޅުގަނޑުގެ އެދުރެއް. އޭރު އަޅުގަނޑުގެ އުމުރުން ގާތްގަނޑަކަށް ދިހަ ވަރަކަށް އަހަރުވާނީ" މިއަދު އޭދަފުށީގައި ދިރިއުޅުއްވަމުންގެންދަވާ އޭރުގެ މާއްޑޫ ހަނދުވަރު، އަބްދުލްކަރީމް ޙުސައިން އާކުރެއްވީ ތުޅާދޫ އަފީފު ކަތީބު، މާއްޑޫ މަދަރުސާގައި ކިޔަވައިދެއްވަން އުޅުއްވި ދުވަސްތަކާއި އެ ހަނދާންތަކުގެ ވާހަކައެވެ.
"މާއްޑުއާއި ކަމަދޫގައި ވެސް ބައްޕަ ކިޔަވައިދެއްވިކަމަށް ވިދާޅުވި. ކަމަދޫ މަދަރުސާގައި ކިޔަވައިދޭން ހުންނެވި އިރު އެ ރަށުން މަސްދޯންޏެއް ގަން ކަމަށާއި އެ ދޯންޏަށް ދިޔަވާވަރުން ތުޅާދުއަށް އެ ދޯނި ގެނެވުނީ ކެނދޫގައި ތިއްބެވި ބައްޕަމެން އާއިލާގެ ރަށްޓެހިންގެ އެހީތެރިކަމާއެކުގައި ކަމަށް. އަދި އެ ދޯނި ބާކަމުން ކާފަމެން ވަރަށް ހިތްހަމަނުޖެހުނު ކަމަށް ވެސް ބައްޕަ ވިދާޅުވި" އަފީފުބެގެ ދަރިފުޅު އިބްރާހީމް ޢަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެ ކަމަދޫން ތުޅާދުއަށް ވަޑައިގަތުމާ އެކު ރަށުގެ ވެރިކަމުގެ ފަރާތުން ތުޅާދުގެ މުދިމުކަން ވަގުތީގޮތުން އަފީފުބެއާ ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ.
1960ގެ އަހަރުތައް ފެށުމުގެ ކުރިން އަފީފުބެ މާލެ ވަޑައިގެން ސަނަދަށް ކިޔަވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އަފީފުބެ އެންމެ ފުރަތަމަ ނެންގެވި ސަނަދުތަކުގެ ތެރޭގައި ނައިބުކަމުގެ ސަނަދާއި މައުލޫދުކިޔުމުގެ ސަނަދާއި މައުލޫދު ފަށައި ހުއްޓުމުގެ ސަނަދާއި ޒިކުރުބުރުދާ ފަށައި ހުއްޓުމުގެ ސަނަދު ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ފަހުން ތުޅާދުއަށް ވަޑައިގެން ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާއެއްގެ ގޮތުގައި ތުޅާދޫގެ މުދިންކަމާ ހަވާލުވެ ވަޑައިގެންފައިވަނީ 1962 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހުއެވެ.
އަފީފުބެ ނެންގެވި ބައެއް ސަނަދުތައް
"ބައްޕަގެ އެންމެ ދުރު ހަނދާނަކަށްވަނީ މިހާރު ރަށުގެ ކޯޓް އެ ހުރި ސަރަހައްދުގައި ހުރި ހިރިގަލުގެ ކުޑަ މިސްކިތުގައި ބައްޕަ ނަމާދުކުރައްވާ ހަނދާން. އޭރު ބައްޕައާ އެކުގައި އެ މިސްކިތަށް އަޅުގަނޑު ވެސް ދާ ހަނދާންވޭ. އެއީ ހަމަ ކިރިޔާ ހަނދާންވާ އިރު. އޭރު ބައްޕައަކީ މުދިމެއް. ބައްޕަ އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރެއްވީ މުދިންކަން" ދައުލަތަށް ގިނަ ދުވަހު ޚިދުމަތް ކުރައްވައި މިހާރު ރިޓަޔަރ ކުރައްވާފައިވާ، އަފީފުގެ ދޮށީ ދަރިފުޅު މޫސާ ފުއާދު ވިދާޅުވިއެވެ.
މުދިންކަމުގެ ވަޒީފާއިން ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ވަޒީފާ ފެއްޓެވުމަށް ފަހު ކުޑަކަތީބުކަމާ ކަތީބުކަން ވެސް އަފީފުބެ ވަނީ ކުރައްވަފައެވެ. މި މުދައްތުގެ ތެރޭގައި އިތުރު، ވަރަށް ގިނަ ސަނަދުތައް ނަންގަވާފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޖަމާޢަތްތެރިކަމާއި މަކްތަބުގެ ދީނިއްޔަތު މުދައްރިސްކަމާއި މަކްތަބުގެ ހިސާބު މުދައްރިސްކަމާއި ހުކުރުކުރުމުގެ ސަނަދާއި ކަތީބު ކަމުގެ ސަނަދު ފަދަ މުހިންމު ސަނަދުތައް ހިމެނެއެވެ.
މުދިންކަމުގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ހޭދަކުރެއްވުމަށް ފަހު ކުޑަކަތީބުގެ މަގާމަށް އަފީފުބެ ބަދަލުކުރެއްވިއެވެ. އެ މަގާމުގައި ހުންނަވަނިކޮށް، ސަރުކާރަށް މެދުނުކެޑި 20 އަހަރު ޚިދުމަތްކުރުމުން ދެއްވާ، ފުރަތަމަ ޕެންޝަން އަފީފުބެއަށް ލިބިވަޑައިގަތީ 1982ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ 7ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ކުޑަކަތީބުކަމާއި ކަތީބުކަން ކުރެއްވުމަށް ފަހު ދެވަނަ ފަހަރަށް މުދިންކަމަށް ބަދަލުވެވަޑައިގެން އެ މަގާމުގައި ހުންނަވަނިކޮށް ދެވަނަ ޕެންޝަން އަފީފުބެއަށް ލިބިވަޑައިގަތީ 2003 ވަނައަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހުގެ 15ވަނަ ދުވަހުއެވެ.
"ބައްޕައާ ގުޅޭ އެންމެ ދުރު ހަނދާނަކީ، ރަށުގެ ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި އުޅުއްވާ ހަނދާން. އަބަދުވެސް އުޅުއްވަނީ ވެރިކަމުގެ ކޮންމެވެސް ކަމެއްގައި އޮފީހުގަ. އެންމެ ކުޑައިރު ވެސް ހަނދާންވަނީ އަޅުގަނޑުމެން ކުދީންގެ ކަންކަމުގައި އަބަދުވެސް މަންމަ އުޅުއްވާ ހަނދާން. ބައްޕަ އަބަދުވެސް އުޅުއްވާނީ ވެރިކަމުގެ މަސައްކަތުގައި. ގޭގެ ކަންކަމުގައި ބައްޕަ އުޅުއްވާ ހަނދާނެއް އޭރު ވެސް ނުވޭ. އެންމެ ކުޑަ އިރު ވެސް ހަނދާންވަނީ ގެއިން އޮފީހަށް ވަޑައިގަންނަވާ ހަނދާން" އަލްއުސްތާޒު އިބްރާހީމް އަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެ ވެރިކަން ކުރެއްވި ދުވަސްވަރު، ރަށުން މީހަކު ބައްޔެއް ވިޔަސް އަދި މީހަކު މަރުވިޔަސް ކޮންމެ މީހަކު ވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯދަނީ އަފީފުބެއެވެ. އެކިއެކި ކަންކަމުގައި ލަފަޔާއި މަޝްވަރާ ހޯދަން ވެސް އެންމެ ގިނަ މީހުން ދަނީ އަފީފުބެގެ އަރިހަށެވެ.
"ކޮންމެ މީހަކު ވެސް ދީނީ ގޮތުން ކަމެއް އޮޅުން ފިލުވަންވެއްޖިއްޔާ އަފީފުބެގެ ގާތަށް އަންނަނީ. އަދި އެ ނޫން އެހެން ކަންކަމުގައި ވެސް ލަފާޔާއި މަޝްވަރާ ހޯދަން އަފީފުބެ ގާތަށް މީހުން އައިސް އުޅޭ ހަނދާންވޭ. އަފީފުބެ ފާހަގަވެފައިވަނީ ދީނީ ކަންތައްތައް މީހުންނަށް އޮޅުން ފިލުވައިދެއްވާ މީހެއްގެ ގޮތުގަ. ދީނީގޮތުން ރަށުގައި ހުރި އެންމެ އިސް މީހެއްގެ ގޮތުގައި. އަދި ޢީދު ނަމާދާއި ހުކުރުނަމާދު ފަދަ ނަމާދުތައް އިމާމުވެ ކޮށްއުޅުއްވ ރަށުގެ އެންމެ އިސް މީހެއްގެ ގޮތުގަ. އަހަރެން އެންމެ ކުޑައިރު ވެސް އަފީފުބެ ފެންނަނީ އެ ގޮތަށް" އަފީފުބެގެ އަވަށްޓެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ހޭދަކުރެއްވި ތުޅާދޫ ކައުންސިލްގެ ކުރީގެ ރައީސް އަޙުމަދު ރަޝީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެ ދިރިއުޅުއްވާ ގެއަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ހަދަނީ އާއްމު ރައްޔިތުން އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. އަފީފުބެއާ އެކު ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި އުޅުއްވި މުވައްޒަފުން ވެސް ވަރަށް ގިނަގިނައިން އެ ގެއަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވިއެވެ.
"އޮފީސް ދާއިރާގައި އުޅުއްވާ އެކިއެކި މީހުން އަބަދުވެސް އެކިއެކި ކަންކަމުގައި ބައްޕަ ގާތަށް އައިސް އުޅޭ ހަނދާންވޭ. އެންމެ ގިނައިން ފެންނަ އެކަކީ ދާއުދު އަބުދުއްރަހުމާނު. އެއީ ކުޑަ ރަހުމާނު ދާއުދުބެ. ދެން ރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން އިސްކޮށް ހަރާކަތްތެރިވާ މީހުން ވެސް އެކިއެކި ކަންކަމުގައި ބައްޕައާ ވަރަށް ގިނައިން މަޝްވަރާ ކުރާނެ. އެގޮތަށް ގެއަށް އައިސް މަޝްވަރާކުރާ މީހެއް ބަންކާ މުހައްމަދުބެއަކީ ވެސް" އަފީފުބެގެ ދަރިފުޅު އިބްރާހީމް އަފީފު، އޭނާގެ ދުރު ހަނދާންތައް ހިއްސާކުރެއްވިއެވެ.
އަފީފުބެއަކީ ވަރަށް ތެދުވެރިކަމާ އެކު ވަޒީފާ އަދާކުރެއްވެވި މުވައްޒަފެކެވެ. ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު މަސައްކަތުގައި ރަށު އޮފީހުގައި ހޭދަކުރެއްވި ވެރިއެކެވެ. ދުވާލުގެ ރަސްމީ ވަގުތުގެ އިތުރުން ފާނޫޒު ބައްތި އަލީގައި ރޭގަނޑު ރަށު އޮފީސް ހުޅުއްވައި ގަވާއިދުން މަސައްކަތްކުރެއްވި ޚިދުމަތްތެރިއެކެވެ. ވޯކިޓޯކީގެ ޒަރީޢާއިން އަތޮޅު އޮފީހާ މުޢާމަލާތްތައް ކުރެވެމުން ދިޔަ އެ ދުވަސްވަރު، ހެނދުނާއި ހަވީރާއި ރޭގަނޑު ވެސް މެސެޖް ފޮނުއްވުމާއި މެސެޖް ނެންގެވުމުގައި ޓޯކީގޭގައާއި ރަށު އޮފީހުގައި ގިނަ ވަގުތުތަކެއް އަފީފުބެ ވަނީ ހޭދަކުރައްވާފައެވެ.
"1976 ވަނަ އަހަރު ރަށު އޮފީހުގައި މަސައްކަތްކުރަން ފެށި އިރު އަފީފު ހުންނެވީ ކުޑަކަތީބު ކަމުގަ. އޭރު ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު އޮފީހުގެ މަސައްކަތުގައި އުޅުއްވާނެ. ރޭގަނޑު ވެސް އޮފީހުގެ މަސައްކަތުގައި ގަވާއިދުން އުޅުއްވާނެ. އޭރު އަތޮޅު އޮފީހުން އަންގާ އެންގުންތައް އޭރު އަންގާނީ ވޯކީޓޯކިން ފޮނުވާ މެސެޖްތަކެއްގެ ގޮތުގައި. އޭރު ރަށުގެ ދެ ދިމާއެއްގައި ހުންނާނެ ދަނޑިފަނުން ވޯކީޓޯކީގެ އަޅާފައި. ދެން ޓޯކީ ހިއްޕަވައިގެން މެސެޖް ނެންގެވުމާ މެސެޖް ފޮނުއްވުމުގެ މަސައްކަތުގައި ގަވާއިދުން އަފީފު އުޅުއްވާނެ. އަފީފުގެ އެންމެ ބޮޑު ތަފާތެއްގެ ގޮތުގައި އަޅުގަނޑަށް ފާހަގަކުރެވުނީ، އޮފީހުގެ މަސައްކަތުގައި ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު އުޅުއްވާކަން" އެ ދުވަސްވަރު ރަށު އޮފީހުގެ ކާތިބުކަމުގައި އުޅުއްވި، ބ.ތުޅާދޫ މައުވާ މުޙައްމަދު އަބުދުއްރަޙުމާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެ، ރައީސް މައުމޫނާ ސަލާމްކުރައްވަނީ
ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި އަފީފުބެއަކީ ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް އަމިއްލަފުޅަށް ވެސް ކުރެއްވި ވެރިއެކެވެ. ކޮންމެ މަހަކު ހިސާބު ހިއްޕަވައިގެން އަތޮޅު އޮފީހަށް ވަޑައިގަތުމަކީ ވެސް އެފަދަ މުހިއްމު މަސައްކަތެކެވެ.
"ކޮންމެ މަހަކު ކުރައްވާ ހިސާބުދަތުރުގައި ގަވާއިދުން އަފީފު އޭދަފުށްޓަށް ވަޑައިގަންނަވާނެ. އޭގެ އިތުރުން ވެރިކަމުގެ ފަރާތުން ރައްޔިތުން ލައްވާ ކުރާ މަސައްކަތްތައް ކުރާ އިރު ،އެ ކަންކަމުގައި ވެސް ރައްޔިތުންނާއެކު އަފީފު ޢަމަލީގޮތުން އުޅުއްވާނެ" އަފީފުގެ މަސައްކަތްތައް އެންމެ ގާތުން ތަޖުރިބާކުރެއްވި މުޙައްމަދު އަބުދުއްރަހުމާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
"ކޮންމެ މަހަކު އެއްފަހަރު އަތޮޅު އޮފީހަށް ގެންދަންޖެހޭ ހިސާބުތަކާއެކު އޭދަފުށްޓާށް ވަޑައިގަންނަވާ ހަނދާންވޭ. ވައި ހިނދިފައި އޮންނަ ދުވަސްވަރު ބައެއް ފަހަރު 3 ދުވަސް އެބަ ހޭދަވޭ ދަތުރުމަތީގަ. ހަގީގަތުގައި އެއީ ވަރަށް ބޮޑު ގުރުބާނީއެއް. ރަށެއްގެ ވެރިއެއްގެ މަގާމުގައި ހުންނަވާ ވެރިމީހާ މި ވަޑައިގަންނަވަނީ، ރިޔަލު ބައްތެލީގައި ދަތުރުކުރައްވާފައި ހިސާބު ހިއްޕަވައިގެން. ދެން މިހާރު އެހަނދާންތައް ވާން ފެށިމާ ހިތަށް މި އަރަނީ އެ ގޮތަށް ގެންދާ ހިސާބާ ގުޅިގެން ސުވާލެއް ކުރެއްވިޔަސް ޖަވާބުދެއްވޭ ވަރުގެ މީހަކު ކޮންމެހެން ވަޑައިގަންނަވަން ޖެހޭތީއޭ ބައްޕަ އެ ވަޑައިގަންނަވަނީ. ނޫނީ ވެރިންގެ ޒިންމާގެ މުހިންމުކަން ވިސްނިވަޑައިގަންނާތީ ކަމަށް ވެސް ވެދާނެ" އަފީފުބެގެ ހަނދާންތައް އެންމެ ބޮޑަށް ދިރުވައި އާލާކުރައްވަމުން ގެންދަވާ އިބްރާހީމް ޢަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
އެ ދުވަސްވަރު ދޯންނެއް ބަންނަން ވެއްޖެ ނަމަ ލަކުޑި ހޯދަންޖެހޭނީ ސަރުކާރުގެ ކަމާ ބެހޭ މުއައްސަސާއަކަށް ހުށަހަޅުއްއިގެން ރުއްލަކުޑި ސިޓީ ހައްދައިގެންނެވެ. އެ ގޮތަށް ހައްދާ ރުއްލަކުޑި ސިޓީއަށް، ލަކުޑިކަނޑަން ދެވޭނީ އެ ކަމަށް ހުއްދަ ދީފައިވާ ފަޅު ރަށަކަށެވެ. ދޯނި ބަންނަން ބޭނުންވާ މީހަކަށް ރުއްލަކުޑީގެ ގޮތުގައި ކެނޑޭނީ ރަށު އޮފީހުގެ މުވައްޒަފަކާ އެކު އެ ރަށަކަށް ގޮސް އޭނާގެ ބެލެމުމުގެ ދަށުން އޭނާ ދައްކާ ގަސްރުކެކެވެ.
"އޭރު ދޯނި ފަހަރު ބަންނަން ސަރުކާރުން ލަކުޑި ސިޓީ ހައްދައިގެން ލަކުޑި ކަނޑަން ހަމަޖެހިފައިވާ ފަޅުރަށަކަށް ލަކުޑި ކަނޑަން ދާނީ. އެ ގޮތަށް ލަކުޑި ކަނޑަން ފަޅުރަށްރަށަށް ދާއިރު ވެސް ރަށު އޮފީހުގެ ފަރާތުން މީހަކު ދާންޖެހޭނެ. އެގޮތަށް ދާނެ މީހަކު ނެތް ހާލަތެއްގައި ބައްޕަ ވަޑައިގަންނަވާނެ. އޮފީހުގެ މުވައްޒަފަކު ނެތިގެން ލަކުޑި ކަނޑަން ނުދެވިއެއް އެއްވެސް މީހަކު ހުންނާކަށް ނުޖެހޭނެ. ދާނެ މީހަކު ނެތިއްޔާ އާންމު ރައްޔިތު މީހާއަށް ފަސޭހަކުރުމުގެ ގޮތުން ބައްޕަ އެ ދަތުރުގައި ބައިވެރިވެ ވަޑައިގަންނަވާނެ. ހަމަ އެގޮތަށް ފަޅުރަށްރަށުން އަކިރި ސިޓީ ހައްދައިގެން ޚާއްޞަކޮށް އޮޅުގިރިން އަކިރި ގެންނައިރު ވެސް އެ ފަދަ ދަތުރުތަކުގައި ވެސް ބައްޕަ ވަޑައިގަންނަވާ ހަނދާންވޭ" އިބްރާހީމް އަފީފު އެ ވިދާޅުވީ، އާންމު ރައްޔިތުންގެ ލުއި ފަސޭހައަށް އަފީފުބެ ކުރައްވާފައިވާ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ކަންކަމުގެ ވާހަކައެވެ.
ރަށުގެ ސީދާ ވެރިކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތާ ގުޅިފައިވި އެންމެ މުހިންމު ކަންކަމަށް ވުރެ ވެސް މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށް ދެކިވަޑައިގެން އަބަދުވެސް އަފީފުބެ ކުރެއްވި މަސައްކަތަކީ ކަށުކަމާކެމީގެ މަސައްކަތެވެ. މީހަކު މަރުވެއްޖެ ނަމަ ކޮންމެ މީހަކު ވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯއްދަވަނީ އަފީފުބެވެ. އަފީފުބެ ރަށުގައި ނެތިއްޔާ މެނުވީ ދެވަނަ މީހަކު ހޯއްދަވާ ކަމަކަށް ނުވެއެވެ. އެހައި ވެސް އެ ކަންކަން، އަފީފުބެއަށް ޚާއްޞައެވެ.
"އަޅުގަނޑު ހަނދާން ވާން ފެށީއްސުރެ އަބަދުވެސް ރަށުގައި މީހަކު މަރުވެއްޖެ ނަމަ އެންމެ އިސް މީހެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނަވާނީ އަފީފުބެ. އަފީފުބެގެ މުޅި ޢުމުރު ހުސްވެދިޔައީ އެ ކަންކަން ކުރެއްވުމުގައި. ކަށުކަމާކެމީގެ މަސައްކަތަކީ ހަމަ އަފީފުބެއަށް ޚާއްޞަ މަސައްކަތެއް. އަފީފުބެ ރަށުގައި ހުއްޓާ އެހެން މީހަކު އެ ކަމެއް ނުކުރައްވާނެ. އަފީފުބެ ރަށުގައި ނެތް ވަގުތެއްގައި ދެން އުމަރުބެ. އުމަރުބެ ވެސް ރަށުގައި ނެތިދާ ދުވަހެއްގައި އަޅުގަނޑުމެން ކޮންމެވެސް މީހަކު އެކަން ކޮށްލާނީ" ގާޒީކަމާއި ކަތީބުކަމާއި ބޮޑުކަތީބުކަން ވެސް ކުރައްވާފައިވާ އުސްމާނު ޢަލީ ވެސް ވިދާޅުވީ ކަށުކަމާކެމީގެ މަސައްކަތުގައި އަފީފުބެ ޚާއްޞަވެވަޑައިގެންފައިވާ މިންވަރެވެ.
އަފީފުބެއަކީ، ރައްޔިތުންގެ ބޭނުންތަކަށާއި އެ މީހުންނަށް ކުރިމަތިވާ ދަތިތަކަށް ބައްލަވައިގެން ވެރިކަން ކުރެއްވި ވެރިއެކެވެ. ވެރިކަމުގެ ފަރާތުން ކޮށްދޭންޖެހޭ ކަމެއްގައި އަފީފުބެގެ އެހީތެރިކަން ނުލިބިގެން އެއްވެސް ކަމެއް ނުވެ ހުންނަން ނުޖެހޭ ވަރަށް، އަފީފުބެ ވަނީ ރައްޔިތުންނަށް ޓަކައި ކަންކަން ފަހިކޮށްދެއްވާ ފައެވެ. އަފީފުބެ ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ކޮންމެ މީހަކު ވެސް އަފީފުބެގެ އަގު ވަޒަންކުރައްވަނީ މިފަދަ މޭރުމަކުންނެވެ.
"ރަށުގައި މީހަކު މާ ބޮޑު ބައްޔެއްގައި އޮވެއްޖިއްޔާ އަފީފުބެ ރަށުން ބޭރަށް ވަޑައިނުގަންނަވާ ކަމަށްވަނީ. މީހަކު މުސްކުޅިވެ މަރުބަލީގައި ވިޔަސް އަދި އެހެން ގޮތަކުން ބައްޔެއް ޖެހިގެން މީހަކު ހާލުދެރަވެގެން އުޅޭ ދަނޑިވަޅަކާ ދިމާވިޔަސް ރަށުން ބޭރަށް ވަޑައިނުގަންނަވާ ކަމަށް ވަނީ. އެފަދަ މީހުންގެ ކަންކަން ކޮށްދިނުމުގެ ހެޔޮނިޔަތުގައި ރަށުން ބޭރަށް ނުގޮސް ހުންނަވާކަމަށް ވަނީ. އޭގެ މާނައަކީ މީހަކު ބައްޔެއް ވެއްޖެ ނަމަ އެންމެ ފުރަތަމަ ދަނީ ވެސް އަފީފުބެ ހޯދާށޭ.. އެއިން އަންގައިދެނީ އަފީފުބެގެ މުހިންމުކަން" އަބަދުވެސް އަފީފުބެ ކަންކަން ގާތުން ދެކިވަޑައިގެންނެވި އަހުމަދު ރަޝީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެގެ ދެމަފިރުންނާއި ފިރިހެން ދެކުދިން ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި
އަފީފުބެއަކީ ހަމައެކަނި ވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވި އެހީތެރިއެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެހެން މީހުންނާ މެދު ވިސްނާވަޑައިގެން އެހީތެރިވެދެއްވި އިހުސާންތެރިއެކެވެ. އާއިލާގެ މިހުންނާއި ތިމާގެ މީހުންނާއި އަވަށްޓެރިންނަށް ވެސް ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް ބޭއްވެވި އެންމެންގެ ވެސް ގާތް އެކުވެރިއެކެވެ. އަފީފުބެގެ ވަރަށް ގާތުން ވަރަށް ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން މަސައްކަތް ކުރެއްވި ތުޅާދޫގެ އޭރުގެ ފެމިލީ ހެލްތުވާރކަރ، މަރިޔަމް އަބޫކުރު ވިދާޅުވީ އަފީފުބެއަކީ ތުޅާދޫން ފާހަގަކުރެވުނު ވަރަށް ބޮޑު ޚިދުމަތްތެރިއެއް ކަމަށެވެ. އެއީ ރަށު އެންމެންނާ ވެސް ގުޅިގެން، ތުޅާދޫ ދިރުވި ވެރިއެއް ކަމަށެވެ.
"އަފީފުބެއަކީ އަވައްޓެރިންގެ ގޭގެއަށް ވަރަށް ގިނައިން ޒިޔާރަތްކޮށް އަވަށްޓެރިންގެ ހާލު ބައްލަވައި އުޅުނު މީހެއް. އަޅުގަނޑުމެން ގެއަށް ވެސް ވަޑައިގެން މަންމައާ ވާހަކަދައްކާ އަހަރެމެންގެ ހާލަތު ބައްލަވައި ހައްދަވާނެ. ވަކިވަކި މީހުންގެ ވެސް ހާލު އަހުވާލު ބައްވަލައި އުޅުއްވާނެ. ރައްޔިތުންގެ ކަންކަން ވެސް ވަރަށް ގާތުން ބެއްލެވި ބޭފުޅެއް އަފީފުބެއަކީ" އޮފީސް ދާއިރާގައި އަފީފުގެ އަރިހުގައި ވަރަށް ގިނަ ދުވަހު މަސައްކަތްކުރެއްވި މަރިޔަމް އަބޫބަކުރު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެ އަކީ ޚާއްޞަ ރައްޓެހިންނާއެކު ވެސް ވަރަށް ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރައްވައި އުޅުއްވި ފަރާތެކެވެ. އެފަދަ ރައްޓެހިންގެ ގޭގެއަށް ޒިޔާރަތްކުރައްވާ އިރު، އެ މީހުން ވެސް އަފީފުބެގެއަށް ޒިޔާރަތްކޮށް އަފީފުބެއާ އެކު ވަގުތުހޭދަކުރައްވައެވެ.
"އަފީފުގެ ޚާއްޞަ ގާތް ރައްޓެހިން ވެސް ތިއްބަވާނެ. އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަ އަކީ ވެސް ވަރަށް ގިނައިން އެ ގެއަށް ގޮސް އުޅޭ އަފީފުގެ ވަރަށް ގާތް މީހެއް. އަފީފު ވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ގެއަށް ބައްޕަ ގާތަށް ވެސް ޒިޔާރަތްކުރައްވާނެ. އޮފީސް ދާއިރާގެ މީހުން ވެސް އެގެއަށް ދާނެ. އެ މީހުންގެ ތެރެއިން ވެސް އަބްދުއްރަހުމާނު ޔޫސުފާއި ކުޑަރަހުމާނު ދާއުދުބެ އެގެއަށް ގިނައިން ދާނެ. އޭގެ ތެރެއިން ވެސް ދާއޫދުބެއާއި އަފީފުބެއާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނާނެ. ދެން ކުއްޅަވައް މުހައްމަދަކީ ވެސް އަފީފުގެއަށް ގޮސް ހަދާ އަފީފުގެ ގާތް މީހެއް" މުހައްމަދު އަބުދުއްރަހުމާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެއަކީ ކަށުކަމަކެމީގެ ކަންކަން ކުރެއްވުމުގެ އިތުންރުން ވެސް ދީނީ ގޮތުން ރަށުގައި ކުރާ ހުރިހައި ބޮޑެތި ކަންތައްތަކެއް ކުރެއްވުމުގައި އެންމެ އިސްކޮށް ހުންނަވާ ފަރާތެވެ. ތަފާތު ގިނަ ކަންކަމުގައި މީހުންނަށް މައުލޫމާތު ދެއްވައި އުޅުއްވި ފަރާތެކެވެ. މީހުންނަށް މަގުދައްކައިދެއްވައި ދީނީ، ޝިޢާރު ފާޅުކުރެއްވުމުގައި ވެސް ފާހަގަކުރެއްވޭ ފަރާތެކެވެ.
"ވަރަށް ގިނައިން މީހުންނަށް ދީނީ މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދެއްވައި އުޅުއްވާނެ. ދިރިއުޅުމުގެ ވަރަށް ގިނަ ކަންކަމުގައި ވެސް ލަފަޔާއި މަޝްވަރާ ހޯދަން އަބަދުވެސް އެ ގެއަށް މީސްމީހުން އައިސް އުޅޭނެ. އަފީފުބެ އަސްލު ސިފައަކީ އެއީ. ކުޑަކަތީބުކަމާއި ކަތީބުކަމުގައި އުޅުއްވި އިރު ވެސް ވެރިކަމުގެ ސިފައަށް ވުރެ ދީނީ މީހެއްގެ ސިފައިގައި އަފީފުބެ ފެންނާނީ" އެ ދުވަސްވަރު ތުޅާދޫ އޮފީހުގެ އިދާރީ މަސައްކަތުގައި އުޅުއްވި އަހުމަދު ރަޝީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އިހު ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި އާދަކާދައެއްގެ ގޮތުގައި ކުރަމުން އައި ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ވަރަށްފަހަކާ ޖެހެންދެން ކުރެވެމުން ދިޔަ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އަލަށް ދޯންޏެއް ބަނދެ ބޭލުމާއި ކުދީން ޚިތާނުކުރުމާއި އަދި ފާހަގަކުރެވޭ ޚާއްޞަ ދުވަސްތަކާއި ރޭތަކާ ދިމާކޮށް މައުލޫދުކިޔުމާއި ޒިކުރުކިޔުމާއި ބުރުދާ ކިޔުން ފަދަ ކަންކަން ކޮށް އުޅުނުކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެގޮތުން އަފީފުބެއަކީ މައުލޫދުކިޔުމާއި ޒިކުރުކިޔުމާ ބުރުދާ ކިޔުމުގައި ވެސް ތުޅާދޫން ފާހަގަކޮށްލެވުނު ބޭފުޅެކެވެ.
އަފީފުބެއަކީ ރަށުގެ އިޖުތިމާޢީ ކަންކަމުގައި ވެސް އިސް ސަފުގައި އުޅުއްވި ފަރާތެކެވެ. މީހުން ގޮވައިގެން ކަންކުރުމުގައި އިސްނަންގަވައި އުޅުއްވި ފަރާތެކެވެ. ރަށުގެ ކުރިއެރުމަށާއި ވަކިވަކި ޖަމާއަތްތަކުގެ ކުރިއެރުވުމަށް ވެސް މަސައްކަތް ކުރެއްވި އިޖުތިމާޢީ ޚިދުމަތްތެރިއެކެވެ.
"ތުޅާދޫ ސިލްވަރ ޝައިން ކްލަބު ރަޖިސްޓްރީކޮށްގެން ފުރަތަމަ ހިންގި އިރު ކޮންމެ ދެ އަހަރަކުން މަސްއޫލުވެރިޔާ ބަދަލުވާ ގޮތަށް އެކަން އޮންނަނީ. އެގޮތުން ކްލަބުގެ ފުރަތަމަ މަސްއޫލުވެރިޔަކީ ހުސައިން އިދުރީސް. އެ ކްލަބުގެ ދެވަނައަށް މަސްއޫލުވެރިކަން ކުރައްވާފައިވަނީ ބައްޕަ. އެހެންވީމާ ބައްޕަ ފާހަގަކުރެވެނީ ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގެ މަސައްކަތް ކުރެއްވި މީހެއްގެ އިތުރުން އިޖުތިމާއީ ކަންކަމުގައި ވެސް އަމަލީ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރިވި ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި" ތުޅާދޫސިލްވަރ ޝައިންކްލަބުގެ ޗެއަރޕަރސަންކަން ވެސް ކުރައްވާފައިވާ އިބްރާހީމް ޢަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެއަކީ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުއްމުގައި ތަފާތު ގިނަ މަސައްކަތްތައް ކުރެއްވެވި ފަރާތެކެވެ. ގަސްގަހާ ގެހި ހެއްދުމާއި އޮޑިދޯނިފަހަރު ދުއްވުމާއި ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ފަދަ ގިނަ މަސައްކަތްތައް ވެސް ކުރެއްވެވި ފަރާތެކެވެ.
"ސިތާރަ ދޯނި ދުއްވި އިރު ވެސް އެ ދޯނިން މަހަށްދާ ހުރިހާ އެންމެންނާ އެކު ބައްދަލުކުރެއްވުން އޮންނާނެ ގުލް ބަހާރުގޭގައި. މަސްވެރިކަން ދިޔަ ގޮތާއި އެ މީހުންނަށް ދަތިވާ ކަންކަމާއި ދޯންޏަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ތަކެއްޗާ ގުޅޭގޮތުން އެންމެން އެއްކޮށްގެން މަޝްވަރާ ކުރައްވާނެ. އޭރު ސިތާރާ ދޯނީގެ ކެޔޮޅަކަށް ހުންނާނީ އުޑުވިލާގޭ އަބުދުއްރަހުމާނު. އަހަރެމެން ރަށުމީހުންގެ އާއްމު ނަމުން ނަމަ ބުއްޔަބެ. އޭގެ އިތުރުން އައްތާނު އައްޔަބެއާއި އައްތާނު މުހައްމަދުގޭ އަލީއާއި ބަކުރު ވެސް އޭރު އެ ދޯނިން މަހަށްދާނެ. އަދި ފަހުން އަލިމަސް ދޯނި ވެސް ދުއްވި" ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ކުރީގެ ރައީސް، އިބްރާހީމް ޢަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
"އަފީފުބެ ގޭގައި އުޅުނު އިރު، އަލިމަސްދޯނި އެގެއަށް ގެނައުމުގެ ކުރިން ވެސް މަދުމަދުން ބައެއް ދޯނިފަހަރުން މަހަށް ގޮސް އުޅުނިން. ދެން އަލިމަސް ދޯނި އެ ގޭގައި ދުއްވަން ފެށިފަހުން މަހަށް ދިޔައީ އެ ދޯނިން" ހަސަން ހަމީދު (އީދު ހަސަން) އާކޮށްދިނީ އަފީފުގޭގައި ދުއްވި އަލިމަސްދޯނިން މަހަށް ދިޔައިރުގެ ހަނދާންތަކެވެ.
"އަފީފަކީ ވަރަށް ގިނައިން ގަސް ހައްދާ އުޅުނު މީހެއް. އޭރު ވަރަށް ބޮޑު ގިފިއްޔެއް ހުންނާނެ ދަނޑިފަނުން ހަދާފައި. އެ ގިފިލިތެރޭގައި ވެސް ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރުގެ ގަސް ހައްދާފައި ހުންނާނެ. އޭގެ އިތުރުން ލިޔެލާޖެހުމުގެ މަސައްކަތް ވެސް ކުރި މީހެއް އަފީފަކީ" އަފީފުގެއަށް އާއްމުކޮށް ޒިޔާރަތްކޮށް އުޅުއްވި މުހައްމަދު އަބުދުއްރަހުމާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެއަކީ ވަރުވާއަށް ފަޅުރަށެއް ލިޔުއްވައިގެން ވަރަށް ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އެ ރަށް ބެލެހެއްޓެވި ފަރާތެކެވެ. ތުޅާދޫ ބޮޑު ފަޅުގެ އިރުމަތި ފަރާތުގައިވާ ދުނީގެ ކޮޅާ ގުޅިފައިވާ "ދުނިކޮޅު" ނުވަތަ މިހާރުގެ ކޮކާޕާމަކީ އަފީފުބެގެ ދިރިއުޅުއްވުމުގެ ގިނަގުނަ ހަނދާންތަކަކާ ގުޅިފައިވާ ރަށެކެވެ.
އަފީފުބެއާއި އާމިނައްތަ
"ދުނިކޮޅަކީ ބައްޕަ ގެންގުޅުއްވި ފަޅުރަށެއް. ދުނިކޮޅުގައި ބިންބި ހެއްދުމަކީ އެއީ އާއްމުކޮށް ބައްޕަ ކުރައްވާ ކަމެއް. އެ ރަށުގައި އެ ކަން ކުރާނީ ހިތާދޫ މީހުންނާއި ތުޅާދޫ މީހުން. އެއް އަހަރު ހިތާދޫ މީހުން ކުރިއްޔާ އަނެއް އަހަރު ތުޅާދޫ މީހުން ކުރާނީ. ދުނިކޮޅު ބައްޕައަށް ނޯންނަ ހަނދާނެއް އަހަރެންނެއް ނުވޭ. ބައްޕަ ބުނުއްވި ގޮތުން 30 އަހަރު ވަންދެން ދުނިކޮޅު ގެންގުޅުއްވި. ދުނިކޮޅު ރިސޯޓަކަށް ބަދަލުކުރަންދެން އެ ރަށް ގެންގުޅުއްވީ ބައްޕަ. ބައްޕަ ލަފާކުރައްވާ ގޮތުން 1968ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1998 ވަނަ އަހަރާ ޖެހެން ދެން މެދު ނުކެނޑި ދުނިކޮޅު ގެންގުޅެވުނު"ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުގެ ރައިސްކަން އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރެއްވި އިބްރާހީމް އަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެއަކީ ޢާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިކުރެއްވުމަށް ބާރު އެޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމުގެ ގޮތުން ޢާއިލާގެ މެންބަރުންނާ އެކު ޚާއްޞަ ބައްދަލުވުންތައް ބޭއްވެވި ބައްޕައެކެވެ.
"އަފީފުބެގެ އާއިލާގެ، ގޭގެއަށް ވެސް ޒިޔާރަތްކޮށް، އެ އެންމެންނާ ވެސް ގުޅުން ބާއްވަވާނެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވެސް ވަރަށް ގިނައިން ގޮވާ ހައްދަވާނެ. އާއިލީ ގާތްކަމެއް އޮންނާތީއާ އެކީގައި އެންމެ ކުޑައިރު ވެސް އެގެއަށް ގެންގޮސް ކާންދީ ހައްދަވާނެ. އެ ދުވަސްވަރު ބޮޑު ޔޫސުއްބެއާއި އުމަރުބެއާއި އުސްމާނުބެއާ މި އެންމެން އަފީފުބެ ގެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ހަނދަންވޭ. އަދި އެ މީހުން އަފީފުބެއާ އެކުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރާކަން އެނގޭ" 1982 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރަށުގެ އޮފީސްދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރައްވަމުން ގެންދެވި އަހުމަދު ރަޝީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެ ކުރައްވާ ކޮންމެ ކަމެއް ލިޔެކިޔުމުން ބަލަހައްޓަވާކަމަށް ވެއެވެ. އަފީފުބެގެ ދިރިއުޅުއްވުމާ ގުޅިފައިވި ކޮންމެ ކަމެއް ވެސް ލިޔެލިޔުމުން ބެލެހެއްޓެވިއެވެ. ތަރިކަ މުދަލާއި ގުޅިފައިވާ ކަންކަމާއި އޮޑި ދޯނިފަހަރު ދުއްވުމާއި އަފީފުބެގެ ކުދީންގެ އުފަންތާރީޚާއި އެކުދިންގެ ވަނަވަރުގެ އިތުރުން ކުދީންގެ ކަންކަމާގުޅިގެން ބަލަހައްޓަންޖެހޭ ކޮންމެ ކަމެއް ވެސް ލިޔެކިޔުމުން ބެލެހެއްޓެވިއެވެ.
"ބައްޕައަކީ ހުރިހާ ކުދިންގެ އުފަން ތާރީޚު ވަކި ފޮތެއްގައި ލިޔެ ބެލެހެއްޓި މީހެއް. އެ ލިޔުންތައް އެބަހުރި މިހާރު ވެސް. ކޮންމެ ކުއްޖެއް ވެސް އުފަންވީ ހިޖުރީ ތާރީޚު، މީލާދީތާރީޚު، އުފަންވި ތަން، މިގޮތަށް //9ބައްޕަގެ ބެލުމުމުގެ ދަށުގައިވާ އަދި ބައްޕަގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ހިނގާ ކިތަންމެ ކުޑަ ކަމެއް ވިޔަސް އެ ކަމެއްގެ ލިޔެކިޔުން، ބައްޕަ ވަރަށް ރަނގަޅަށް ބަލަހައްޓާނެ" ޤަނޫނީ ވަކީލު އިބްރާހީމް ޢަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެއަކީ ނިކަމެތިންނަށް ވެސް ވަރަށް އެހީތެރިވެ އަޅާލައި އުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ޔަތީމުވެ އެކަނިވެރިވެފައިވާ ކުދީން ގެއަށް ގެނެސްގެން އެފަދަ ކުދީން ގެންގުޅުއްވިއެވެ.
"ނިކަމެތި ޔަތީމު ކުދީން އެ ގޭގައި ގެންގުޅޭ ހަނދާންވޭ. އެންމެ ކުރިން ގެންގުޅުނު ހަނދާންވަނީ ޒުބެއިރާއި މޫސަޔާ ދެކުދީން. ދެން އީދު ހަސަނު ވެސް ކާފަ ބަކުރު ވެސް ހަމަ އެ ގޭގައި އުޅުނު. އެއީ އަފީފުބެގެ ހުންނަ އިޚުލާސްތެރިކަން. އެއީ އެހެން މީހުންނާ އަޅާލައި އުޅޭކަން އަންގައިދޭ ކަމެއް. އެ ގޭގައި އެ ކުދީން އުޅުނީ ވަރަށް ހިތްހަމަ ޖެހިގެން. އެކަން އަހަރެން ވަރަށް ގާތުން ދުށިން" ތުޅާދޫ އޮފީހާއި ތުޅާދޫ ކައުންސިލް އިދާރާގައި ދިގު މުއްދަތަކަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި އަޙުމަދު ރަޝީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެގެ ދެމަފިރިން ބެލެހެއްޓެވި ބަކުރާ އެކު
"އެކަނިވެރިކޮށް އުޅޭ ޔަތީމު ކުދިން ގެންގުޅުއްވުމަކީ ބައްޕަ ކޮށް އުޅުއްވި ކަމެއް. އަޅުގަނޑުމެން މާލޭގައި އުޅެފައި ޗުއްޓީގައި ދާއިރު އެ ކުދީން ގޭގައި އުޅޭތަން ފެންނަނީ. އެކަން ފެށުނީ ކިހިނެއް ކަމެއް ނޭނގެ. އެ ކުދީންނެކޭ އަޅުގަނޑުމެންނެކޭ އެއްވެސް ތަފާތެއް ބައްޕަ ނުގެންގުޅުއްވާނެ" ޢަފީފުގެ ދޮށީ ދަރިފުޅު މޫސާ ފުއާދު ވިދާޅުވިއެވެ.
"އަފީފުބެ ގެންގުޅުނު ކުދީންގެ ތެރެއިން ކުއްޖަކު މީގެ ކުޑަދުވަސްކޮޅެއް ކުރިން އަހަރެންނަށް ކިޔައިދިން ވާހަކައެއް. އޭނާ ބުނަނީ އެގޭގައި ގެންގުޅުނު އިރު، އެހެން އުޅެމުން މަހަށްދާން ފެށިކަމަށް. އެގޮތަށް މަހަށް ދަމުން ގޭގައި ކޮށްލަންޖެހޭ ކަންކަން ކޮށްލައިގެން އެގޭ ކުއްޖެއްގެ ގޮތަށް އެ ގޭގައި އުޅެމުން މީހަކާ އިންނަ ވާހަކަ އަފީފުބެ ގާތު ބުނީމާ އެ ކުއްޖާ ގެންގޮސް ބުނިކަމަށް މިވަނީ މިހިރީ ކަލޭގެ ރުފިޔާއޭ. މި ގެންދާށޭ. އެ ކުއްޖާ ބުނީ، ތިމަންނަ ހީނުކުރާހާ ގިނަ ރުފިޔާ ރައްކާކޮށްފައި ހުއްޓޭ. އެ ކުއްޖާ ބުނީ، އެ ދުވަހު ތިމަންނަ ލޮލުން ކަރުނަ އައޭ. އެ ގޭގައި އުޅެމުން މަހަށް ދިހަ ކޮންމެ ދުވަހަކު ލިބުނު ލާރި އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު ރައްކާކޮށްދީފައި ހުރި. މީހަކާ އިންނަ ވާހަކަ ބުނީމާ އެ ހުރިހާ ފައިސާއެއް ދިން ވާހަކަ. މި ކަމުން ވެސް އެނގެނީ އަފީފުބެއަކީ ތެދުވެރި އިޚުލާސްތެރި މީހެއްކަން. ނިކަމެތިންނަށް އެހީތެރިވެ އަޅާލައި އުޅުނު މީހެއްކަން" ދިވެހި ދައުލަތަށް ޚިދުމަތްކުރުމުގައި މެދުނުކެނޑި 35 އަހަރު ހޭދަކޮށްފައިވާ ތުޅާދޫ ދިލްކުސާގޭ އަޙުމަދު ރަޝީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
"އަފީފުބެ އަހަރެމެން މާމަ ގާތު ބުނީ އެ ގޭގައި ގެންގުޅެން އަހަރެން ދޭންވީ ނޫންހޭ. ދެން މާމަ ބުނީ ބޭބެގާތު އަހާލާފައޭ އެނގޭނީ. އޭރު މުހައްމަދު ރަޝީދުބެ އުޅޭނީ އިބްރާހީމްފުޅުބެގެ ގޭގަ. ދެން ބޭބޭ އޮކޭއޭ ބުނީމާ އަފީފުބެ އަހަރެން ގެންދިޔައީ. ދެން އެގެއިން ކައިގެން އެ މީހުންގެ ދަރިއެއްގެ ގޮތަށް އުޅުނީ. އޭރު ވެސް ނިދަނީ ބޭބެމެން ގޭގަ. އެއީ ދޭލިޔާގެ. އެކަމަކު ތަންކޮޅެއް ފަހުން ހަސަނާއި މޫސަޔާ އެ މީހުންނާ އެއްކޮށް އަހަރެން ވެސް އެ ގޭގައި ނިދީ. އެންމެ ކުރީގައި ވެސް އަފީފުބެގެ ދެމަފިރިން ވަރަށް ހެޔޮވާނެ. ދަރިފުޅާ ނޫންގޮތަކަށް ނުކިޔާނެ. އަނެއްކާ ވަގުތަށް ނަމާދަށް ދާން ހަނދަން ކޮށްދޭނެ. ނަމާދަށް ނުގޮސް ހުރިކަން އެނގެއްޖިއްޔާ ވަރަށް ހިތްޖަމަ ނުޖެހޭނެ. ނަމާދު ނުކޮށް ހުރެއްޖިއްޔާ ބައެއް ފަހަރަށް ބާރަށް ވެސް ބުނާނެ. އެހާ ވަރަށް ނަމާދުކުރުވަން ބާރުއަޅާނެ. އަހަރެން ރިސޯޓަށް ދާންވަންދެން އުޅުނީ އަފީފުބެގެ ގާތުގައި" އޭރު ތުޅާދޫ ދުއްލިސާގެއަށް އުފަން، އެހެނަސް މިހާރު ތޮއްޑޫގައި ދިރިއުޅުއްވަމުން ގެންދަވާ އިބްރާހީމް ޒުބައިރު، އަފީފުބެގެ ހެޔޮކަން ސިފަކުރެއްވިއެވެ.
"އަފީފުބެ ގެއަށް ދިޔަ ހިސާބުން ފެށިގެން ކާންދީ އަންނައުނުދީ ހުރިހާ ކަމެއް ވެސް ކޮށްދިނީ އަފީފުބެ ގެއިން. ހަމަ އެ އާއިލާ ކުދިންނޭކޭ އެއްގޮތަށް އެ ގޭގައި އުޅުނީ. އަހަރެމެން ކޮންމެ ކުއްޖަކީ ވެސް އޭރު ވަރަށް ނިކަމެތި ހާލެއްގައި އުޅުނު ކުއްޖެއް. ހަސަން ވިޔަސް ޒުބައިރު ވިޔަސް އަހަރެން ވިޔަސް ހުރީ މައިންބަފައިން މަރުވެގޮސް ޔަތީމުވެފަ. އެހެން އުޅެނިކޮށް އަފީފުބެ ގެންގޮސް އަހަރެމެން ބެލީ ވަރަށް ރަނގަޅަށް. އަހަރެމެން ކަހަލަ ފަގީރު ބަޔަށް އެއީ އަފީފުބެ ދިން ވަރަށް ބޮޑު އެހީތެރިކަމެއް. އަހަރެމެންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅު އަފީފުބެ ވެސް އާމިނައްތަ ވެސް. އެގޭ ކުދިން ވެސް ވަރަށް ރަނގަޅުވާނެ މިހާރު ވެސް" އަފީފުބެގޭގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އުޅުނު ތުޅާދޫ ޖޭޒްމީން މޫސާ ވަހީދު، އޭނާގެ ޝުޢޫރު ފާޅުކުރިއެވެ.
އަފީފުބެ އެހީތެރިކަންދެއްވައި އަޅާލައި އުޅުއްވީ ހަމައެކަނި ތުޅާދޫއަށް އުފަން ދަރީންނަކަށެއް ނޫނެވެ. ރަށުން ބޭރުން ކުދީން ގެންނަވައިގެން ވެސް ކިޔަވައިދީ ހައްދަފައި ވެއެވެ.
"ބ. ގޮއިދޫ ފާޠިމަތު ސަމްވީލާއާއި ހަމަ އެ ރަށު އަހުމަދު ފަޒީލު ވެސް އަހަރެމެން ގޭގައި ގެންގުޅުނު. އަދި ފެހެންދޫ އަޒްލިފާ ވެސް އަހަރެމެން ގޭގައި އުޅުނު" ޞިއްޙީ ދާއިރާގައި ގިނަ ދުވަސްތަކަކު މަސައްކަތް ކުރެއްވި އަފީފުގެ އަންހެން ދަރިފުޅު ޢާއިޝަތު ދިޔާނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮ އުސްމާނު ޢަލީ ގަބޫލުކުރައްވަނީ ރަށުގައި ކުރި ކޮންމެ ރަނގަޅުކަމެއްގައި އަފީފުބެ ހިމެނިފައިވާނެ ކަމަށެވެ. އަފީފުބެއަކީ ހުރިހާ ދުވަސްވަރެއްގައި ވެސް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އުޅުއްވި މީހެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް އޭނާ ގަބޫލުކުރައްވައެވެ.
"ހުރިހާ ގޮތަކުން ވެސް އަފީފުބެއަކީ ވަރަށް ރަނގަޅު ހެޔޮލާފާ މީހެއް. އެއްވެސް ކަހަލަ ނުބައިކަމެއް އެއް އިރަކު ވެސް އަފީފުބެގެ ފަރާތުން ފާހަގަކުރެވިފައެއް ނެތް. އަފީފުބެ ފާހަގަކުރެވެނީ މީހުންނާ ވަރަށް ގުޅިގެން މީހުން ގޮވައިގެން އުޅުނު މީހެއްގެ ގޮތުގައި. މީހުންނަށް އަބަދުވެސް ނަސޭޙަތްދީ އުޅުނު އަދި މީހުންނަށް އެހީތެރިވެދީ މީހުންނަށް އަޅާލައި އުޅުނު ވަރަށް ރަނގަޅު މީހެއްގެ ގޮތުގައި" ތުޅާދޫގެ ކުރީގެ ބޮޑު ކަތީބު އުސްމާނު ޢަލީ ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެގެ ކޮންމެ ކާމިޔާބީއެއްގެ ފަހަތުގައި ވަނީ ކިޔަމަންތެރި އަނބިކަނބަލުންނެވެ. އަފީފުބެއަކީ ސިޔާސީ މައްސަލައެއްގެ ތުހުމުމަތުގައި ޖަލުގެ އަނިޔާވެރިކަން ތަހައްމަލުކުރަން ޖެހިވަޑައިގެންނެވި ފަރާތެކެވެ. ޖަލުގައި ހުންނެވި ހަ މަސްދުވަހު ވެސް، ހުރިހާ ކުދީންނާއި މުޅި އާއިލާގެ ހުރިހާ ކަމެއް އަފީފުބެގެ އަންހެނުން އާމިނަތު އިބްރާހީމް ބެލެހެއްޓެވީ ނިކަން ކެތްތެރިކަމާ އެކުގައެވެ.
"އަހަރެމެން ވަރަށް ކުޑަ އިރު ބައްޕަ އަހަރެމެންނާ ދުވަސްކޮޅަކަށް ވަކިވާން ޖެހުނު. އެއީ 1973ހެން ހީވަނީ. ބައްޕަ ކިޔާދެއްވި ގޮތުން، އަތޮޅު ކޮމެޓީގެ ބަޔަކު ރަށަށް އައިސް އުޅުނު އިރެއްގައި ރަށްވެހިގޭގެ ދެކުނު ފެންޑާގައި ހުންނަ އުނދޯލީގައި ތިބެގެން ދެކެވުނު ވާހަކަތާ ގުޅިގެން އެކަމެއް ހިނގީ. އަތޮޅު ކޮމީޓިން ދުރުވެ ހުރި ބޭފުޅަކު މި އައްސަވަނީ ބައްޕަ ގާތު، އަފީފު ދެން ކަތީބަކަށް ބަދަލުވާންވީ ނޫންހޭ. ކުޑަ ކަތީބުމުގެ މަގާމުގައި ހުންނަވާތާ ދުވަސްކޮޅެއް ވެސް ވެއްޖެ ނޫންހޭ. ދެން ބައްޕަ ބުނުއްވި ކަމަށް ވަނީ، މި ދައުރުގައި ތިމަންނަ ބޭނުމެއް ނޫނޭ ކަތީބުކަމަށް ބަދަލުވާކަށް. ދެން އެހެން ބުނުއްވީމާ އެއީ ސިޔާސީ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ހަދައި އެ ބޭފުޅަކު މައްސަލަ ޖެއްސިކަމަށް ވަނީ. އަފީފަކީ މި ކަހަލަ މި ކަހަލަ މީހެކޭ ކިޔާފައި. ދެން ބައްޕަ މާލެ ގެނެސް ޖަލަށް ލީ ކަމަށްވަނީ. ދެން އެ ގޮތަށް މާލޭގެ ޖަލުގައި 6 މަސްދުވަހު ބެއްޓި. އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އަހަރެމެން ހުރިހާ ކުދިން ގޮވައިގެން މަންމަ އުޅުނު ކަމަށްވަނީ ވަރަށް ދަތި ހާލުގައި" އެ ހިތްދަތި މާޒީ އާކޮށްދެވީ އަފީފުގެ ދަރިފުޅު އިބްރާހީމް ޢަފީފެވެ.
އަފީފުބެއާ އެކު އިބްރާހީމް ޢާފީފް
އަފީފުބެ، ޖަލުގައި ހުރި ކޮންމެ ދުވަހަކީ އަފީފުބެގެ އާއިލާއަށް ކުރިމަތިވި ހިތާމަވެރި ދުވަހެކެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް ދުވަސްތަކަކީ ވަކިން ހިތާމަވެރި ދުވަސްތަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.
"އޭރު އަހަރެންގެ އުމުރުން 10 ވަރަކަށް އަހަރުވާނީ. ބައްޕަ ޖަލުގައި ހުއްޓާ މުހައްމަދު ޝާހިދު ކިޔާ ކުއްޖަކު ނިޔާ ވެސް ވީ. އެ ކުއްޖާ ދުނިޔެ ދޫކޮށް ދިޔައީ ބައްޕައަށް ނުފެނި. ޝާހިދަކީ މަޖީދުއާ ޖެހިގެން ލިބުނު ކުއްޖާ. އޭރު ޝާހިދަކީ އެންމެ ހަގު ކުއްޖާ. ޖަލަށްލިތާ 6 މަސް ފަހުން ބައްޕަ ގެނައި. ޖަލުގައި ހުރި ދުވަސްކޮޅު، ވަޒީފާއިން ވަކިވެސްކުރި. އެކަމަކު ކުށެއް ސާބިތުނުވާތީވެ ކުށެއްނުކުރާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ނިންމާ އެ ހިސާބުން ވަޒީފާ ގުޅުވައިދީ، ކުޑަކތީބުކަން އަލުން ހަވާލުކުރި. އެގޮތަށް ނިންމީ ބައްޕަގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ކުށެއް ސާބިތުނުވާތީ. އެ ދިޔަ ގޮތަށް ގޮސް 44 އަހަރުވަންދެން ބައްޕަ ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވި. ބައްޕަގެ އެ ކާމިޔާބީގެ އެންމެ މުހިންމު މީހަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މަންމަ" އަފީފުބެގެ ދެކަނބަލުންގެ ޙަޔާތުގެ ކަންކަން ހޯއްދަވަމުން ގެންދާވާ ދަރިފުޅު އިބްރާހީމް އަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
"އާމިނައްތަ ހަމަ އަހަރެމެން އެންމެންނަށް ގަޑިންގަޑިއަށް ކައްކާ ކާންދީ ހަދާނެ. އެގޭ ކުދީންނެކޭ އެއްވެސް ތަފާތެއް ނުވާނެ. އަހަރެމެންނަށް މަނާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނޯންނާނެ. ހަމަ އެގެއިން ކައިގެން ފެންވަރައިގެން އެ ގޭގައި އަހަރެމެން އެންމެން ނިދާ ހަދަނީ ވެސް. އޭރު އަހަރެމެން ނިދަނީ އެ ގޭގެ އުތުރު ފަރާތުގައި މައި މަގަށްވާ ގޮތަށް ހުންނަ ކޮޓަރީގަ. އަހރެމެންގެ ހުރިހާ ކަމެއް އާމިނައްތަ ހުންނާނީ ހަމަޖައްސަދީފަ" މިއީ އެ ދުވަސްވަރު އަފީފުބެ ގޭގައި އުޅުނު ތުޅާދޫ ޖޭޒްމީން މޫސާ ވަހީދަށް، އަފީފުބެގެ އަންހެނުން އާމިނައްތަ ސިފަކުރެއްވުނު ގޮތެވެ.
"އާމިނައްތަ ސިފަވަނީ ފިރިމީހާއަށް ކިޔަމަންތެރި އަންބެއްގެ ގޮތުގަ. އާމިނައްތައަކީ ވަރަށް ބަސްމަދު މީހެއް. ވަރަށް ހިތްހެޔޮ މީހެއް. އެންމެންނަށް ވެސް ވަރަށް ހެޔޮ މީހެއް. އަހަރެން އެންމެ ކުޑައިރު ވެސް އަހަންނަށް ވަރަށް ހެޔޮ ވާނެ. އަހަރެންގެ ފުރިހަމަ ނަމުން މުޚާޠަބުކޮށްފައި އަބަދުވެސް އާމިނައްތަ ވާހަކަ ދައްކާނީ. ހަމަ ދަރިއެއްގެ ގޮތަށް އަހަންނާ ދޭތެރޭގަ ދެކޭނީ. އަނެއްކާ ރަށުން ބޭރު މީހަކު އަޔަސް ރަށު މީހަކު އަޔަސް އާމިނައްތަ ބަލާނެ އަވަހަށް ވެސް ކާ އެއްޗެއް ދެވޭތޯ. މީހުންނަށް ވަރަށް ކާންދީ އުޅޭނެ" ދިލްކުސާގޭ އަޙުމަދު ރަޝީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުބެގެ ކޮންމެ ކުއްޖަކު ވެސް ގަބޫލުކުރައްވަނީ އެ ކުދީން ބައްޕަގެ ކާމިޔާބީގެ އެންމެ ބޮޑު ހިއްސާދާރަކީ މަންމަ ކަމަށެވެ.
"މަންމަ އަކީ ވަރަށް ކެތްތެރި މީހެއް. އެހައިމެ ހީވާގި މުރާލި މީހެއް. ކުދީން ބެލުމުގައި ކުދިން ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގައި ނަމޫނާ މަންމައެއް. ބައްޕައަކީ 24 ގަޑިއިރު އޮފީހުގެ މަސައްކަތުގައި އުޅޭ މީހެއް. އަނެއްކާ ރަށުން ބޭރުގައި ވެސް އެހާ ގިނައިން އުޅޭނެ. އެ ހުރިހާ ދުވަހަކު ވެސް ކުދީންގެ ހުރިހާ ކަމެއް ގޭތެރޭގެ ހުރިހާ ކަމެއްގެ ބެލެހެއްޓީ ހަމަ މަންމަ. އަނެއްކާ ކުދީންނަށް ޤުރްއާން ކިވައިދީ ހުރިހާ ކުދީންނަށް ވެސް ކިޔަވައިދިނުމުގެ ޒިންމާ ނެގީ މަންމަ" އަފީފުބެގެ ދޮށީ އަންހެން ދަރިފުޅު ޝަހީދާ އަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
އާމިނަތު އިބްރާހީމްގެ އާއިލާ (އަފީއްބެ މެދުގައި)
"މަންމައަކީ ރަށްޓެހިންނާއި އަވަށްޓެރިންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށް ވެސް ވަރަށް ހެޔޮ މީހެއް. އެއީ ވަރަށް އޯގާތެރި މަންމައެއް. މަންމަ އަބަދުވެސް ބުނާ ވާހަކައެއް އޮންނާނެ. އެއްވެސް މީހަކާ ހުތުރުކޮށް ވާހަކަ ނުދައްކައްޗޭ. މީހަކު ހިތްހަމަ ނުޖެހޭ ކަހަލަ ދެރަވާ ކަހަލަ ވާހަކައެއް ނަމަނަމަ ނުބުނައްޗޭ. އަހަރެންގެ މަންމަ އަކީ ނަމޫނާ މަންމައެއް" މިއީ އާމިނަތު އިބްރާހީމް ހަގު ދަރިފުޅު މަރިޔަމް ވާޙިދާ، އޭނާގެ މަންމައާ ބެހޭގޮތުން ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ.
"މަންމަ އަކީ ހަމަ މަދަރުސާއެއް. ހުރިހާ ކުދީންގެ ތަރުބިއްޔަތުގެ އެންމެ މުހިއްމު ރޯލެއް އަދާކުރެއްވީ މަންމަ. ދަރިން ތަރުބިއްޔަތުކުރުމުގައި އަދާކުރަންޖެހޭ ދައުރާއި ވަގުތަށް ބަލާ އިރު އޭގެ 90 ޕަސަންޓަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މަންމަ. ބައްޕަގެ ކުދީންނަށް ބައްޕައަށް ނުދެވުނު ހުރިހާ ވަގުތެއް ދެއްވީ މަންމަ. އަހަރެމެން އަހަރެމެންނަށް ވެފައި މިތިބީ މަންމަގެ ވަރަށް ބޮޑު ގުރުބާނީއެއްގެ ސަބަބުން. އެހެން މި ބުނީ ބައްޕައާ ނުލައި ވަރަށް ގިނަ ދުވަސްތަކަކު ހުރިހާ ކުދިން ބެލުމުގެ ހުރިހާ ޒިންމާ އެއް މަންމަ ނަގާފައިވާތީ" އިބްރާހީމް ޢަފީފު ވިދާޅުވިއެވެ.
އަފީފުގެ އަނބިކަނބަލުން އާމިނަތު އިބްރާހީމުގެ ކުދީން ފާޅުކުރެއްވީ، އަފީފުބެގެ ކޮންމެ ކާމިޔާބީއަކާ އަނބިކަނބަލުން ގުޅިލާމެހިފައިވާ މިންވަރެވެ. ރަށުގެ ވެރިކަމުގައި އަފީފުބެ ކުރެއްވި އަގުނުކުރެވޭ ޚިދުމަތުގެ ސިއްރަކީ ވެސް އަނބިކަނބަލުން އާމިނަތު އިބްރާހީމުގެ ހިވާގިކަމާ މުރާލިކަމެވެ. ރަހުމާއި ކުލުނެވެ. އަނބިކަނބަލުން އާމިނަތު އިބްރާހީމުގެ އެހީތެރިކަމާ އެކުގައި ނަމަވެސް އަފީފުބެ ކުރެއްވި ޚިދުމަތުގެ އަގު ވަޒަން ކުރަންޖެހެއެވެ.
އަފީފުބެއާއި އާމިނަތު އިބްރާހީމްގެ ކޮންމެ ބޭފުޅަކީ ވެސް ޢިލްމަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެއިން ކޮންމެ ބޭފުޅަކީ ވެސް އެ ބޭފުޅަކު މަސައްކަތްކުރައްވާ ދާއިރާއިން ފާހަގަކުރެވޭ ޚިދުމަތްތެރިއެކެވެ. އޭގެތެރެއިން ބައެއް ކުދީން ދައުލަތަށް ގިނަ ދުވަހު ޚިދުމަތްކުރައްވައި ރިޓަޔަރ ކުރައްވާފައިވާ އިރު، އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް ކުދީން އަދި ވެސް ދެމި ތިއްބެވީ ޤައުމީ ޚިދުމަތުގައެވެ.
އަފީފުބެއާއި އާމިނައްތަގެ ހަނދާންތަކަކީ ތުޅދޫގައި ފަނޑުވާނެ ހަނދާންތަކެއް ނޫން
އަފީފުބެ އަޅުގަނޑުމެންނާ ވަކިވެ ދިޔައީ ދިރިތިބީންނަށް އަގުހުރި އެތައް ފިލާވަޅުތަކެއް ފޯރުކޮށްދެއްވާފައެވެ. އެންމެ ތުއްޕުޅު އިރުއްސުރެ ފެށިގެން ވެސް އުނގެނުމާއި އުނގަންނައިދެއްވުމަށް ލޯބި ކުރެއްވިއެވެ. ދީނީ ކަންތައްތަކަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވިއެވެ. ދީނީ ޝިޢާރު ފާޅުކޮށް ހެއްދެވިއެވެ. އެހެން މީހުންނަށް މަގުދެއްކެވިއެވެ. އަނެކުންނަށް އަޅާލައި އުޅުމުގެ ރިވެތި އަޚުލާގު، އަމަލުން ދެއްކެވިއެވެ. އާއިލީ ގުޅުން ދެމެހެއްޓެވިއެވެ. ނިކަމެތިންނާއި ޔަތީމު ކުދީންނަށް އެހީތެރިވެ ދެއްވިއެވެ. ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަމާ އެކު ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތްކުރެއްވުމުގައި އެންމެ ފަހުވަގުތާ ޖެހެން ވެސް ދެމިހުންނެވިއެވެ. އެއީ ޚިދުމަތުގެ ނަމޫނާ ޝަޚުޞިއްޔަތެކެވެ.
